Thupatna
A beisa bang hun hiam khat
lai-a kipan “sia nennen” cih kammal khat hong kizang pha mahmah-a, i zak
cil-in ngaih khol lo hi. Kisimmawhna kammal tawh kibanga, kineubawlna
kammal hi pian mai hi. Mi khat in mi dang khat tung ah hih kammal zang
leh simmawhna leh neubawlna-in kisang dinga, mi khatpeuh amah leh amah
“Kei bel sia nennen pawl” hi lel ing e, ci-in kigen leh a kiniamkhiat
lua maw, ahih kei leh a kilehgenna maw, cih ding hi mai hi. Tua hi a,
“sia nennen” cih kammal pen a ngaih khol lo, a zaknop khol lo kammal
tawh kibang hi. A kizatna mun tawh kisai sam ven cin, simmmawhna leh
neubawlna kammal hi zaw pian mai hi.
Ahi zongin, ka gen nop thu
pan nuam ka hih manin ‘ahi zongin’ cih kammal tawh hong pan leng, hih
kammal pen a ngaih mahmah kammal khat-in zong kizang thei ding hi, ci-in
ngaihsun ing. Pasian in Ama’ nasem ding mite samin zanga, a sap mite’
lakah a pil a siam zong ki-om-a, mi khempeuh kipil kim lo, kisiam kim lo
hi. A pil ngiat a siam ngiat mi khat leh nih bek mah om a, a tamzaw pen
Sia Pau Lian Mang in, “ei a laihawl pawl” ci-in Tedim Sangpi Magazine-a
a gelh bangin “a laihawl pawl” leh “sia nennen” mah hi lel zaw hi
hang. Kisimmawhna leh kineusakna hi lo-in leitung pianzia leh Pasian’
nasepna sung ah tua bangin om hi, cih a gen nuam i hihi.
A sawt nai khol lo khat-in, Dr. D.A Carson’ gelh laimai 160 bek a pha Memoirs of An Ordinary Pastor
a kici, pastor a sem ama’ pa’ thu laibu-a a gelh khat ka sim kha hi
Hoih kisa mahmah a, laibu minthang khat zong suak pah mai hi. Amah pen
mi minthang, a diakdiakin Laisiangtho Thuciam Thak sinna lam ah leitung
bup Evangelical-te’ laka minthangpen khat hi a, Cambridge University pan
in PhD la-in America gam Illinois state sunga Deerfield (Chicago gei
mahamh) a Trinity International University (Trinity Evangelical Divinity
School) ah Research Professor of New Testament Studies sawt simsim sem
ta hi. Leitung mun tuamtuam ah lecture pia-in zin kawikawi-a, September
20 ni-in zong kei sangkahna Concordia Seminary ah “Day of Exegetical
Reflection” kici hun ah amah mah thugenpi-in hong pai a, a kuamapeuh in
thupi kisa-in kipaakta, kisang thei mahmah hi. Ama’ siam deuhna (areas
of expertise) pen Biblical Theology, the historical Jesus,
postmodernism, pluralism, Greek grammar, Johannine theology, Pauline
theology, and questions of sufferings and evil hi, kici hi. 1996 kum-a a
gelh The Gagging of God: Christianity Confronts Pluralism
(Zondervan, 1996) bang 1997 kum ading “Theology and Doctrine” lam ah
Evangelical Christian Publishers Association Gold Medallion Award a ngah
laibu khat ahi hi. Laisiangtho kigelh cilna kampaute bulphuh a
Laisiangtho telkheh-a sin theih nading ngimna tawh a kiphuan GRAMCORD
kici computer tawh kizom-a pilna sinna (a research and educational
institution designed to develop and promote computer-related tools for
research into the Bible, focusing especially on the original languages) a
phuankhia founding chairman zong hi laimawk hi.
Dr. D. A. Carson’ Gen A Pa’ Thu
Dr.
Carson’ pa Pastor Tom Carson zong Canada gam, French (Piancik pau)
kizat na Quebec kuam-a pastor sem, “sia nennen” khat, “ordinary pastor”
khat ahi hi. Northern Ireland gam Carrickfergusah 1911 kum August kha 26
ni-in a pa John Carson leh a nu Ethel-te’ sung pan-a piang ahi hi.
Kum nih a phakin Canada gam ah lal uh a, 1927 kumin Ottawa Collegiate
Institute (high school) zo hi. 1933 kumin Toronto Baptist Seminary kici
Laisiangtho sang neu khat ah kah-in T.T. Shields khut nuai ah pilna sin
hi. A sangkahna ah Elizabeth Margaret Maybury kici England gam London a
suak nungak mel hoih piangthak mahmah khat tawh kithei-in kingai uh a,
1938 kum April kha 28 ni-in kiteng uh hi.1941 kum May 28 ni-in Baptist
pawlpi sung mah ah tuiphum sia (ordination) kipia hi.
A inn sung
uh ah ki-uk kikhalna hoih mahmah a, an nek sim-in an bek kine lo-in
thuhoih khat ta peuhmah kikupna-in nei den uh hi. Thungetna tawh
kikalsuan innsung hi a, a tanu Joyce amah sangin piano a siam zawk
masiah peuhmah Pastor Tom in piano tum-in a innkuan-un kium liiliai-in
la sa khawm den uh hi. Hau ngei het lo uh a, ahi zongin Pasian in a
kisapnateng uh sik den ahih manin cimawh lua mahmah ngei lo uh hi.
Pastor Tom in Laisiangtho mun tampi lotngah thupi ngaihsut mahmah a,
Mangkam leh Piancikkam-in mun tampi lotngah ngiat hi. Innkuan sung ah
Pasian’ minthan nading ahi lo gamtat kampau khatpeuh deih ngiat lo-in
tua bang a zang kha khatpeuh a om leh a khialhna kilak pah, kithuhilh
pahlian-in kikhaktan lian hi.
Pastor Tom in a pawlpi hoihtak
kem-a, zong kem zo a, mi dang pawlkhatte bangin pawlpi danga mite ama’
pawlpi ah zol-in guk sawm ngei lo hi. “Sheep stealing” kici tua bang
gamtat zang nuam ngei lo a, a khantawnin a pawlpi gol lo, mi tam
zuaizuai ngei lo hi. Khatvei bang a tapa Dr. Don Carson in, “Mi tampi na
pianthaksak theih nadingin bang dinga gam mial nasepna ah kipia lo na
hi hiam?” ci-in dong ngei hi. “Pasian in hong koihna mun hih mun hi cih
ka theih gige man hi” ci-in dawng hi. 1963 kum October kha sungin kum
sawtpi a sepna Drummondville pawlpi pan Pastor Tom Carson khawl hi. A
khawl loh nading kigen pihpih taleh, a lungsim a khensatsa ahih manin
khawl veve a, tua pawlpi pan a tawp hangin a khantawnin Pasian’ thu mah
gen-in hilh den hi. Mangkam leh Piancikkam siam khawm tuaktuak ahih
manin kumpi sung ah kamphen nasep kipia a, tua nasep a sep kawmin
Pasian’ na zong ahih theih bangin sem hi.
Rev. Tom Carson
pen a khantawn Piancikkam a zang mite’ lakah nasem deuh khat hi a, RC
pawlpi a thahatna mun-a nasem ahi hi. A nupa-un lungsim kituak taka
Pasian’ na a sepsep laitakun 1980 khit lam, a kum uh a tam sim khit lam
ciangin a zi in Alzheimer’s disease kici khuak sung natna, thuciapteh
theih lohna natna hong ngah citciat hi. A zi khoi kawm, thuhilh leh
pawlpi dang khat ah piano tum thuah kawmin om-a, 1989 kum Decembe ni-
31, ni, kum khen ni-in a zi in sihsan hi. Amah zong a zi’ sih zawh kum 3
ciang, 1992 kum October kha 26 ni-in Topa in a nuntakna la-a, tua hun
sung khempeuh zong ahih theih zah-in Pasian’ thuhilhna leh thugenna nei
kawikawi hi.
Thu Pawlkhat
Laimai
200 zong a pha zo lo hih laibu sung ah Dr. D. A. Carson in a pa’ diary
(nisim thuciamtehna) a gelhte leh amah mah in a neulai thu a phawk laite
bulphuh-in a pa Pastor Tom Carson’ thu a nuai-a thupi pawlkhat hong gen
hi.
1. Inn tampi sik ngiat-a a innvakna leh laikhak gelh-in
Laisiangtho hawmkhia-a Roman Catholic pawlpi sunga om mite Zeisu hong
hotkhiatna lungdamna thu a hilhna;
2. Kum tampi sung mi a tam het loh hangin a pawlpi nusia het lo-a a tuute hoihtak cinga a kepna;
3.
Tamveipi tak mah zong lungkia dingin kithawi-a, amah leh amah kisittel
zel-a, a nasepna ah banghangin khanna om lo hiam, ci-a a kidottel zelna;
4.
Pastor Tom Carson’ nasep hun nunung lam ah Pasian in Quebec a pawlpite’
lakah khakhanlawhna tungsaka, a nuntakna a hun nunung lam ciangin
pastor khangno tampite pantah-in tha a piak denna;
5. A tate’ mai
leh a tate’ zakna peuhmah ah khatvei zong kuamah gensia ngei lo a, a zi
adingin pasal hoihpen, a tate’ adingin pa hoihpen ahih nadinga a nuntak
zia;
6. Kum 50 val nupa-a a tenpih a zi a dam loh ciangin kum
tampi sung lungduai takin itna tawh a kep a khoina cih thute, a etteh
huai thu tampi kimu hi.
Kammal Pawlkhat
Dr. D. A. Carson in hih laibu sung thumapi pian-a a gelh leh a thukhuona tungtawnin kammal pawlkhat ka gen nuam hi.
Pastor
pawlkhatte, Pasian in vangliatna pia a, pawlpi adingin letsong lamdang
mahmahte hi takpi uh hi. A mite uh it uh a, Laisiangtho siamin, amau’
tungtawnin mi tampi piangthaka, a nasepnate un khang tampi huamin,
khuahun tawh kizui-in a nuntak theih zah khatun tuate’ uksa-in lah om lo
uh a, upna thu ah khauh mahmah-in a nuntakna uh kisek kikhal zo mahmah
sawnsawn uh hi. Tua bang mite kuate hiam ci-in a min a puam-in kong lawh
loh hangin na theih uh pawlkhat om-in na mitkha vuah hong suak zong
pawlkhat om pah kha ding hi: kei mahbangin tuate’ nuntakna tungtawnin
hanthotna leh thathak ngahna na nei khin ngel ding uh hi. Tuate lakah
pawlkhatte bangin mi kim in a muh theih khol loh veiina zong nei kha
ngel ding uh hi. Tua bang lianin eite mi thupi hi se lo-in ze-etna zong i
thuak pah loh hangin, a beisa hun-a tua bang mite’ hangin Pasian’ tung
ah i lungdama, tu laitaka Pasian’ zat mite’ adingin zong thu i ngetsak
hi.
Ahi zongin, ei a tamzawte’ nasepna pen tua banga a kilang
vuavua munte hi khol lo hi. Pastor a tamzaw pen a tul sawmsawm cih
thadah mi a tul-a simte’ mai nangawn ah thu a gen ngei khol lote i hi
zaw hi. Mite’ sim nop ding laibu hoih nono zong gelh thei khol lo, nasem
mi tampipite’ “pu” zong hi ngei lo, pawlpi sung mahmah ah zong khantoh
zuaizuaina zong i mu kha khol kei zaw hi. Pitek putekte peuh thungetsak
kawikawi lel, innvak dengdeng kawikawi lel, Laisiangtho hilhna leh
thuhilhnateng peuh tawh i hun bei den zaw lel mai hi. Pawlkhat bang a
huh ding mel om lo ahih manin biakinn nasep khawng amah ngiat peuh in a
sem zong om mai a, tua banga a khan theih khol lohna zong a nasepna mun
hang hiam, ahih kei leh amah mahmah zong a gina lo hi mai hiam, ci-a a
khentel zo lo, a ngaihsun kha zel zong ki-om tham hi. A lawhcing keii,
mi tampipi a ngah zuahzuah pastor-te khawng gal-et sim guauguau pian-in,
“siapite’” thusinsakna mun khawng ah va kihel zel, “siapite’” thugente
khawng va ngai zel-in, lungdam sim sa-a thangah pianna khat leh a
langkhat ah tua mite’ lawhcinna khawng hazat nop giauguau kawma ei’
kicin lohna khawng kiphawka ei leh ei i kihawmthawh hun zong om tham lua
hi.
A taktakin ci leng – i hihna bang taktakin kigen lehang – eite a tamzaw “sia nennen” hi zaw lel hang.
Rev.
Tom Carson zong “sia nennen” khat hi a, tua “sia nennen” pa in a nuntak
sung tawntung Pasian’ adingin citak taka a nuntakna, na a sepnate etteh
huai, thangah huai tham hi, ci-in ka mu hi.
Hih laibu a gelh
lai-in Dr. Carson in a pa’ thuciamtehna bu tampi en-a a gelh hi-in, tua
banga a kaihkhop sungin ama’ nuai ah administrative assistant a sem
Michael Thate in Mangkam-a kigelh khempeuh kaihkhop pih-a, a tawpna ah,
“Ni dangin Henry Martin khat (British translator leh India gam lah
Persia gam Muslimte’ laka missionary) ka suah nop den hi ve’n, tu’n bel,
na pa’ thuciamtehnate ka simsim teh tua ka tupna sanga sangzaw tupna
khat Pasian in hong pia ei: Cihtak ngitnget ngiat ding tum ta ing. Ei
mihingte leivui hi hanga, ahi zongin hih diary-te sunga kiciamteh mipa
leivui veve ahih hangin eng mahmah ing” hong ci hi, ci ngiat hi.
Pastor
Tom Carson a sih ciangin a han tung ah Mangkam leh Piancikkam-in, “With
Christ/Avec Christ” ci-in gelhsak uh a, tua in na khempeuh a khitna ahi
hi. Pastor Tom Carson pen a nuntak sungin a pawlpi vuah panmun sang
pawlin zong kikoih ngei lo hi; ahi zongin a nasepna mun Outaouais leh
tua kiim khempeuh-a mite in siapa in amaute bangzah-in it takpi, cih
teci pang den uh hi. A khan sungin laibu khat beek gelh ngei lo hi, ahi
zong tua Laibu (Laisiangtho) it ngiat-in Mangkam leh Piancikkam-in mun
tampi lotngah ngiat hi. Hau ngei lo, lian ngei lo hi, ahi zongin Pasian’
hehpihna sungah nisim-in khangto-in picing semsem-a, Pasian’ tung pan
zan-a a san hehpihna tuni adingin kicingsa lo-in nisim-in hehpihna thak
tawh nungta kalsuan den hi. Gamlapi a mu khol thei lua mipil khat zong
hi khol lo hi; ahi zongin vantung a mitsuan gigen den khat ahi hi.
Pawlpi sung khawng ah zong vaihawm siam lua-in minthang khol lo hi; ahi
zongin i Topa mahmah in, “Vaihawm na siam manun ka nungzuite na hih lam
uh mite in hong thei ding hi” a cihna zong na om tuan sam lo hi. A
diary-te i sim ciangin amah leh a mah cing zo kisa lo, siam zo kisa lo a
a khitui luanna tawh kidim-a, ahi zongin a tu a tate in amah a nuihmai
tiuteu den mi khat ahihna bek phawk den zaw uh hi. A kam mahmah tawh a
tate thu a hilh thei lua mahmah pawl hi lo a, ahi zongin a nuntakna tawh
lak zaw hi, ci-in a tu a tate in mu thei uh hi. Thu thak khatpeuh a
phuan sangin kitotna piang kei leh, cih bulphuh den-a, ahi zongin
tanglai-a kipan a ki-um suksuk upna laigilte peuhmah bel khah kilkel
lo-in, nuntak gamtatna ah ahite a hi, ahi lote ahi lo, a ci den khat ahi
hi. A nasepna mun bel tangzaii khol lo a, ahi zongin leitung bup huam-a
kigelh laite sim den hi.
A sih ciangin zato inntual ah mi hon
tampi om khol lo hi. Newspaperte ah zong ama’ thu kigelh lo hi. TV ah
zong suak lo a, Parliament ah zong kam khat beek kikeek kha lo hi.
Canada gam in ama’ sih lam phawk kha lo hi. A sih laitakin a lupna gei a
inndei sung ah mi khat beek om kha lo hi.Oxygen bung bek om-a, tua
nangawn lah amah nak nawn lo ahih manin a kisapna om nawn lo-a a phit
sausau pong bek mah hi lel hi.
Ahi zongin gal khat lam ah pengkul
kimut hi. Pasian’ kumpi tokhom omna mun ah amah kilutpih a, tua banga a
kilutpihna zong amah mi hoih khat ahih man, mi thupi khat ahih man hi
lo-in, “sia nennen” khat ahih man nangawn zong hi lo a, a mawhna a
kimaisak mi khat ahih man ahi hi. “Pha hi, a hoih a citak nasempa aw, na
Topa’ nopna sung ah tum in” ci-a a Topa’ kam pan a zak ding a lunggulh
den a Topa’ aw za takpi ta hi.
(September 27, 2010 ni a hong nusia Leilum EBC pawlpi sunga sem Sia Samuel Cin Khan Pau leh amah bangmah-a Pasian’ na citak taka a sem khempeuh ka pahtawina hi. ZKK)
Dr Zam Khat Kham
http://www.facebook.com/zamkhatkham

0 Comments