SISAN KIKO HI - Evan. Sia.Do Khup

 

SISAN KIKO HI
Kua lam kua lam nahi zongun mihing sisan tawh kimawl kha kei un, Pasian heh mahmah ta hi. Gamdang panin na vaihawm, na thugente uh hangin laizomte kithatthat uh hi. No mimal kilem lohna, kidem kitona, thangpaihnate mipi in kithuak hi.

Pasian lang a pang dingin nang bang hilel nahi hiam? Gamdang a om teng kilem le uh cin Zomi 70% lepsa hilel ei. Innkuan ciat zong nong vak uh hi mawk ahih manin no gen bangbang a kigamta ciat hi lel hi. Zomi a tamzaw pen gamdangte thuneihna nuai ah kiom hi.

Gam sunga leptuah a kul 30% khawng bel kilem loh a phatmawh hun hong tung ding ahih manin lem toto lel ding hi.

SISAN KIKO HI
“Topa in, “Bang hangin hici gamtat na hi hiam? Na sanggampa’ sisan, leilak panin kei tungah hong kiko hi. Na sanggampa’ sisan a hup dingin a kam a ka leitang tungah tu-in nang hong kisamsiat hi.”
PIANCILNA 4:10-11 TDB

Zingsang thusuak hi. Kikhel sawm ciat ni. Pasian maipha zong ciat ni.

Evan.Sia.Do Khup  

Read More

A [ 16 ] VEINA ZCMF-USA KHAWMPI 2026

  

A 16TH VEINA ZCMF-USA KHAWMPI AH 

PASIAN PHAT KHAWM LUNGDAM KO KHAWM NI

 

Guest Speaker : Rev.Dr.JM.Ngul Khan Pau 

Rev.Dr.Cin Khawm Kham 

Rev.Dr.Cin Za Mang 

Rev.Dr.Thang San Mung 

Rev.Dr.J.Pau Do Lian 

Rev.Dr.Thang Cin Pau 

 

Praise & Worship Learders: Pastor Thang Tawng & Pastor Sang Bawi 

 

Amun : Grand Rapids , MI 

Innteek Pawlpi : Zomi Baptist Church Grand Rapids 

 A Ni : July 14-17, 2026  

Zomi Christian Ministers Fellowship - USA [ ZCMF - USA ] 

 

 

 

 

 

Read More

FIFA LEITUNG HAI PI 2026

 

 

 

Ticket lei na ding hiah mek in 

 

World Cup 2026 groups, match schedule, how to watch

(all times Eastern)

GROUP A
1. Mexico
2. South Africa
3. Korea Republic
4. Czechia

Thursday, June 11, 3 p.m. (Fox):

 Mexico vs. South Africa, Estadio Azteca (Mexico City) 

Thursday, June 11, 10 p.m. (FS1): 

Korea Republic vs. Czechia, Estadio Akron (Guadalajara, Mexico) 

Thursday, June 18, 12 p.m. (Fox): 

Czechia vs. South Africa, Mercedes-Benz Stadium (Atlanta) 

Thursday, June 18, 9 p.m. (Fox): 

Mexico vs. Korea Republic, Estadio Akron (Guadalajara, Mexico) 

Wednesday, June 24, 9 p.m. (Fox): 

Czechia vs. Mexico, Estadio Azteca (Mexico City) 

Wednesday, June 24, 9 p.m. (FS1): South Africa vs. Korea Republic, 

Estadio BBVA (Monterrey, Mexico)

 

GROUP B
1. Canada
2. Bosnia and Herzegovina
3. Qatar
4. Switzerland

Friday, June 12, 3 p.m. (Fox): 

Canada vs. Bosnia and Herzegovina BMO Field (Toronto) 

Saturday, June 13, 3 p.m. (Fox): 

Qatar vs. Switzerland, Levi's Stadium (Santa Clara, California) 

Thursday, June 18, 3 p.m. (Fox): 

Switzerland vs. Bosnia and Herzegovina, SoFi Stadium (Inglewood, California) 

Thursday, June 18, 6 p.m. (FS1): 

Canada vs. Qatar, BC Place (Vancouver) 

Wednesday, June 24, 3 p.m. (Fox): 

Switzerland vs. Canada, BC Place (Vancouver) 

Wednesday, June 24, 3 p.m. (FS1): 

Bosnia and Herzegovina vs. Qatar, Lumen Field (Seattle)

 

GROUP C
1. Brazil
2. Morocco
3. Haiti
4. Scotland

Saturday, June 13, 6 p.m. (FS1): 

Brazil vs. Morocco, MetLife Stadium (East Rutherford, New Jersey) 

Saturday, June 13, 9 p.m. (FS1): 

Haiti vs. Scotland, Gillette Stadium (Foxboro, Massachusetts)

 
Friday, June 19, 6 p.m. (Fox): 

Scotland vs. Morocco, Gillette Stadium (Foxboro, Massachusetts) 

Friday, June 19, 8:30 p.m. (Fox): '

Brazil vs. Haiti, Lincoln Financial Field (Philadelphia) 

Wednesday, June 24, 6 p.m. (Fox): 

Scotland vs. Brazil, Hard Rock Stadium (Miami) 

Wednesday, June 24, 6 p.m. (FS1): 

Morocco vs. Haiti, Mercedes-Benz Stadium (Atlanta)

 

GROUP D
1. United States
2. Paraguay
3. Australia
4. Türkiye

Friday, June 12, 9 p.m. (Fox): 

United States vs. Paraguay, SoFi Stadium (Inglewood, California) 

Saturday, June 13, 12 a.m. (FS1): 

Australia vs. Türkiye, BC Place (Vancouver) 

Friday, June 19, 3 p.m. (Fox): 

United States vs. Australia, Lumen Field (Seattle) 

Friday, June 19, 11 p.m. (FS1): 

Türkiye vs. Paraguay, Levi's Stadium (Santa Clara, California) 

Thursday, June 25, 10 p.m. (Fox): 

Türkiye vs. United States, SoFi Stadium (Inglewood, California) 

Thursday, June 25, 10 p.m. (FS1): 

Paraguay vs. Australia, Levi's Stadium (Santa Clara, California)

 

GROUP E
1. Germany
2. Curaçao
3. Ivory Coast
4. Ecuador

Sunday, June 14, 1 p.m. (Fox): 

Germany vs. Curaçao, NRG Stadium (Houston) 

Sunday, June 14, 7 p.m. (FS1): 

Ivory Coast vs. Ecuador, Lincoln Financial Field (Philadelphia)

 
Saturday, June 20, 4 p.m. (Fox): 

Germany vs. Ivory Coast, BMO Field (Toronto) 

Saturday, June 20, 8 p.m. (FS1): 

Ecuador vs. Curaçao, Arrowhead Stadium (Kansas City, Missouri) 

Thursday, June 25, 4 p.m. (FS1): 

Curaçao vs. Ivory Coast, Lincoln Financial Field (Philadelphia) 

Thursday, June 25, 4 p.m. (Fox): 

Ecuador vs. Germany, MetLife Stadium (East Rutherford, New Jersey)

 

GROUP F
1. Netherlands
2. Japan
3. Sweden
4. Tunisia

Sunday, June 14, 4 p.m. (Fox): 

Netherlands vs. Japan, AT&T Stadium (Arlington, Texas) 

Sunday, June 14, 10 p.m. (FS1): 

Sweden vs. Tunisia, Estadio BBVA (Monterrey, Mexico) 

Saturday, June 20, 1 p.m. (Fox): 

Netherlands vs. Sweden, NRG Stadium (Houston) 

Saturday, June 20, 12 a.m. (FS1): 

Tunisia vs. Japan, Estadio BBVA (Monterrey, Mexico)

 
Thursday, June 25, 7 p.m. (FS1): 

Japan vs. Sweden, AT&T Stadium (Arlington, Texas)

 
Thursday, June 25, 7 p.m. (Fox): 

Tunisia vs. Netherlands, Arrowhead Stadium (Kansas City, Missouri)

 

GROUP G
1. Belgium
2. Egypt
3. Iran
4. New Zealand

Monday, June 15, 3 p.m. (Fox): Belgium vs. Egypt, 

Lumen Field (Seattle) 

Monday, June 15, 9 p.m. (FS1): 

Iran vs. New Zealand, SoFi Stadium (Inglewood, California) 

Sunday, June 21, 3 p.m. (FS1): 

Belgium vs. Iran, SoFi Stadium (Inglewood, California) 

Sunday, June 21, 9 p.m. (FS1): 

New Zealand vs. Egypt, BC Place (Vancouver) 

Friday, June 26, 11 p.m. (FS1): 

Egypt vs. Iran, Lumen Field (Seattle) 

Friday, June 26, 11 p.m. (Fox): 

New Zealand vs. Belgium, BC Place (Vancouver)

 

GROUP H
1. Spain
2. Cape Verde
3. Saudi Arabia
4. Uruguay

Monday, June 15, 12 p.m. (Fox): 

Spain vs. Cape Verde, Mercedes-Benz Stadium (Atlanta)

Monday, June 15, 6 p.m. (FS1): 

Saudi Arabia vs. Uruguay, Hard Rock Stadium (Miami) 

Sunday, June 21, 12 p.m. (Fox): 

Spain vs. Saudi Arabia, Mercedes-Benz Stadium (Atlanta)

Sunday, June 21, 6 p.m. (FS1): 

Uruguay vs. Cape Verde, Hard Rock Stadium (Miami) 

Friday, June 26, 8 p.m. (FS1): 

Cape Verde vs. Saudi Arabia, NRG Stadium (Houston) 

Friday, June 26, 8 p.m. (Fox): 

Uruguay vs. Spain, Estadio Akron (Guadalajara, Mexico)

 

GROUP I
1. France
2. Senegal
3. Iraq
4. Norway

Tuesday, June 16, 3 p.m. (Fox): 

France vs. Senegal, MetLife Stadium (East Rutherford, New Jersey)

 
Tuesday, June 16, 6 p.m. (Fox): 

Iraq vs. Norway, Gillette Stadium (Foxborough, Massachusetts) 

Monday, June 22, 5 p.m. (Fox): 

France vs. Iraq, Lincoln Financial Field (Philadelphia) 

Monday, June 22, 8 p.m. (Fox): 

Norway vs. Senegal, MetLife Stadium (East Rutherford, New Jersey) 

Friday, June 26, 3 p.m. (Fox): 

Norway vs. France, Gillette Stadium (Foxborough, Massachusetts) 

Friday, June 26, 3 p.m. (FS1): 

Senegal vs. Iraq, BMO Field (Toronto)

 

GROUP J
1. Argentina
2. Algeria
3. Austria
4. Jordan

Tuesday, June 16, 9 p.m. (Fox): 

Argentina vs. Algeria, Arrowhead Stadium (Kansas City, Missouri) 

Tuesday, June 16, 12 a.m. (FS1): 

Austria vs. Jordan, Levi's Stadium (Santa Clara, California) 

Monday, June 22, 1 p.m. (Fox): 

Argentina vs. Austria, AT&T Stadium (Arlington, Texas) 

Monday, June 22, 11 p.m. (FS1): 

Jordan vs. Algeria, Levi's Stadium (Santa Clara, California)

 
Saturday, June 27, 10 p.m. (Fox): 

Jordan vs. Argentina, AT&T Stadium (Arlington, Texas) 

Saturday, June 27, 10 p.m. (FS1):  

Algeria vs. Austria, Arrowhead Stadium (Kansas City, Missouri)

 

GROUP K
1. Portugal
2. DR Congo
3. Uzbekistan
4. Colombia

Friday, June 17, 1 p.m. (Fox): 

Portugal vs. DR Congo, NRG Stadium (Houston) 

Friday, June 17, 10 p.m. (FS1): 

Uzbekistan vs. Colombia, Estadio Azteca (Mexico City) 

Tuesday, June 23, 1 p.m. (Fox): 

Portugal vs. Uzbekistan, NRG Stadium (Houston) 

Tuesday, June 23, 10 p.m. (FS1): 

Colombia vs. DR Congo, Estadio Akron (Guadalajara, Mexico) 

Saturday, June 27, 7:30 p.m. (Fox): 

Colombia vs. Portugal, Hard Rock Stadium (Miami) 

Saturday, June 27, 7:30 p.m. (FS1): 

DR Congo vs. Uzbekistan, Mercedes-Benz Stadium (Atlanta)

 

GROUP L
1. England
2. Croatia
3. Ghana
4. Panama

Friday, June 17, 4 p.m. (Fox): 

England vs. Croatia, AT&T Stadium (Arlington, Texas) 

Friday, June 17, 7 p.m. (FS1): 

Ghana vs. Panama, BMO Field (Toronto) 

Tuesday, June 23, 4 p.m. (Fox): 

England vs. Ghana, Gillette Stadium (Foxborough, Massachusetts) 

Tuesday, June 23, 7 p.m. (Fox): 

Panama vs. Croatia, BMO Field (Toronto) 

Saturday, June 27, 5 p.m. (Fox): 

Panama vs. England, MetLife Stadium (East Rutherford, New Jersey) 

Saturday, June 27, 5 p.m. (FS1): 

Croatia vs. Ghana, Lincoln Financial Field (Philadelphia)

 

World Cup knockout round schedule

(all times Eastern)

Round of 32

Sunday, June 28, 3 p.m. (Fox): 

Group A second place vs. Group B second place, SoFi Stadium (Inglewood, California)

Monday, June 29, 1 p.m. (Fox): 

Group C winner vs. Group F second place, NRG Stadium (Houston)

Monday, June 29, 4:30 p.m. (Fox): 

Group E winner vs. Group A/B/C/D/F third place, Gillette Stadium (Boston)

Monday, June 29, 9 p.m. (Fox):

Group F winner vs. Group C second place, Estadio BBVA (Monterrey, Mexico

Tuesday, June 30, 1 p.m (Fox): 

Group E second place vs. Group I second place, AT&T Stadium (Dallas)

Tuesday, June 30, 5 p.m. (Fox): 

Group I winner vs. Group C/D/F/G/H third place, MetLife Stadium (East Rutherford, New Jersey) 

Tuesday, June 30, 9 p.m. (Fox): 

Group A winner vs. Group C/E/F/H/I third place, Estadio Azteca (Mexico City)

Wednesday, July 1, 12 p.m. (Fox): 

Group L winner vs. Group E/H/I/J/K third place, Mercedes-Benz Stadium (Atlanta)

Wednesday, July 1, 4 p.m. (FS1): 

Group G winner vs. Group A/E/H/I/J third place, Lumen Field (Seattle)

Wednesday, July 1, 8 p.m. (Fox): 

Group D winner vs. Group B/E/F/I/J third place, Levi's Stadium (San Francisco Bay)

Thursday, July 2, 3 p.m. (Fox): 

Group H winner vs. Group J second place, SoFI Stadium (Inglewood, California)

Thursday, July 2, 7 p.m. (Fox): 

Group K second place vs. Group L second place, BMO Field (Toronto)

Thursday, July 2, 11 p.m. (FS1): 

Group B winner vs. Group E/F/G/I/J third place, BC Place (Vancouver)

Friday, July 3, 2 p.m. (Fox): 

Group D second place vs. Group G second place, AT&T Stadium (Dallas)

Friday, July 3, 6 p.m. (Fox): 

Group J winner vs. Group H second place, Hard Rock Stadium (Miami)

Friday, July 3, 9:30 p.m. (Fox): 

Group K winner vs. Group D/E/I/J/L third place, Arrowhead Stadium (Kansas City)

 

Round of 16

Saturday, July 4, 1 p.m. (Fox): NRG Stadium (Houston)
Saturday, July 4, 5 p.m. (Fox): Lincoln Financial Field (Philadelphia)
Sunday, July 5, 4 p.m. (Fox): MetLife Stadium (New Jersey)
Sunday, July 5, 8 p.m. (Fox): Estadio Azteca (Mexico City)
Monday, July 6, 3 p.m. (Fox): AT&T Stadium (Dallas)
Monday, July 6, 8 p.m. (Fox): Lumen Field (Seattle)
Tuesday, July 7, 12 p.m. (Fox): Mercedes-Benz Stadium (Atlanta)
Tuesday, July 7, 4 p.m. (Fox): BC Place (Vancouver)

 

Quarterfinals

Thursday, July 9, 4 p.m. (Fox): Gillette Stadium (Boston)
Friday, July 10, 3 p.m. (Fox): SoFi Stadium (Inglewood, California)
Saturday, July 11, 5 p.m. (Fox): Hard Rock Stadium (Miami)
Saturday, July 11, 9 p.m. (Fox): Arrowhead Stadium (Kansas City)

 

Semifinals

Tuesday, July 14, 3 p.m. (Fox): AT&T Stadium (Dallas)
Wednesday, July 15, 3 p.m. (Fox): Mercedes-Benz Stadium (Atlanta)

 

Third-place game

Saturday, July 18, 5 p.m. (Fox): Hard Rock Stadium (Miami)

 

Final

Sunday, July 19, 3 p.m. (Fox): MetLife Stadium (New Jersey)

 

Read More

FALAM KHUA PI

 

 

 

Shared by>>>Justin Sang Hrin Thang 

 

Read More

DAH NA - PA THANG KHAN DAL ( kum 69 )

 

Pawlpi mi Pa Thang Khan Dal, (Kum 69), 

Nu Ngo Lun Man' pasal in May 13, 2026 

ni hong nusia ahih manin dahna i pulak hi. 

 

May 16, 2026 (Sat) ni Suangzang ah 

Emmanuel AG Pawlpi in daitan' sakna nei ding hi.

 

A dah a kap khempeuh tungah 

Topa'n hehnepna cing hong piaksak ta hen. Amen.

Thangvan dawngah kimuhkik ni 

 

mateng mangpha maw PA DAL!

 

- Rev. En Za Sing

Church Pastor

Tedim

 

Bathel AG, Tedim 

Read More

🇺🇲🇨🇳​သမိုင်းဝင် မြင်ကွင်းတစ်ခု

 

​သမိုင်းဝင် မြင်ကွင်းတစ်ခု - အမေရိကန် သမ္မတရဲ့ လေယာဉ် 

        Air Force One ကို တရုတ်လေတပ်က လိုက်ပါစောင့်ရှောက်ပုံ

 

​အမေရိကန် သမ္မတ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာစဉ် 

တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် လေတပ် (PLAAF) က 

သူတို့ရဲ့ အဆင့်မြင့်ဆုံး ပဉ္စမမျိုးဆက် ကိုယ်ပျောက်တိုက်လေယာဉ် (Stealth Fighter) 

တွေနဲ့ ခမ်းခမ်းနားနား ဂုဏ်ပြု ကြိုဆိုခဲ့ပါတယ်။

 

​"1000022338.png" ထဲမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်း-

​အလယ်မှာ- အမေရိကန် သမ္မတ စီးနင်းလာတဲ့ ကမ္ဘာ့လုံခြုံရေး 

အမြင့်ဆုံး လေယာဉ်ကြီး ဖြစ်တဲ့ Air Force One (VC-25) ကို တွေ့ရမှာပါ။

 

​ဘေးတစ်ဖက်စီမှာ- တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ နည်းပညာအမြင့်ဆုံး J-20

 (Mighty Dragon) ကိုယ်ပျောက်တိုက်လေယာဉ် နှစ်စင်းက အနီးကပ် 

လိုက်ပါ စောင့်ရှောက်ပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

 

​ဒီမြင်ကွင်းဟာ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီး နှစ်နိုင်ငံကြားက

 သံတမန်ရေးရာ လေးစားမှုနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ

 ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ပြသနေတဲ့ ရှားရှားပါးပါး 

မြင်ကွင်းတစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ 

 

တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ မဟာတံတိုင်းကြီး 

အထက် ကောင်းကင်ယံမှာ ပျံသန်းနေတဲ့ ဒီပုံရိပ်ကတော့ 

တကယ်ကို ရင်သပ်ရှုမောဖွယ်ပါပဲ။

 

 #Aviation #AirForceOne #J20 #USA #China #Military #Diplomacy

 

Shared by>>>https://www.facebook.com/moekyo19/posts/pfbid03NH8egzz4t8aBQsVYsB2YHcmHWa8TyrwQNWxqHeY9VHbPkVuidAWg12uQQh4ts1Zl 

 

 

 

 

Read More

DAH NA - PA. NANG SIAN KHAI ( kum 50 )

 

Dahna pulakna
Tonzang khua a teng VMBC @ Tuiphum pawlpi mi ahi,
Pa Lal Suan Pau & Nu Dam Khan Niang @ Sm. Niangleuh te tapa Pa Nang Sian Khai in a nasep (ပြန်ဆက်၊ ကျွမ်းကျင်(၁)ဓာတ်ပုံ - BC za) na Nyipyitaw (နေပြည်တော်) pan i Pa Pasian kiangah hong ciahsanta hi.

Min: Pa Nang Sian Khai (Kum 50)
Pawlpi: VMBC (Tonzang/Kalaymyo) CBC (Nyipyitaw)
Behmin: Thawmte
Khua min: Tonzang (Khualai veng)
Natna : Si Cancer
Suahni: 19 August 1976
Sihni: 10 May 2026 (11:45 PM, Nyipyitaw)
Vuini: 12 May 2026 (10:00 AM in Innpan Han pai ding, Han ah 11:00 AM hun kipan ding, Nyipyitaw)
A vuiding pawlpi: CBC (Nyipyitaw)

Note: 12 May 2026 ni in 10:00 AM
1. Pa Lal Suan Pau inn (Khualai veng) Tonzang ah hun bawl ding
2. VMBC Kalaymyo biakinn (Seitual veng, Thawn Khawm inn gei & Sia Dong Fulsal kimawlna gei)ah hun bawl ding ihih manin beh le phung, u le nau, khua le tui sigalnuam te adingin kong zasak hi.

Hopih nopna i nei nop leh Phone no.
09250107928
09981009960
09943486738
Sia Kimpu (VMBC Pastor) 

Sia. Kimpu  

Read More

TURKEY MOUNTAIN - TULSA

 

 

 

 

Photo courtesy of Turkey Mountain - Tulsa

Read More

DAHPIHNA THU PULAKNA

 

DAHPIHNA THU PULAKNA

Ih Pawlpi mi ahi
Pa Sing Za Mung
pianpih sanggamnu (naunu) in hong nusia cih za ihih man in Pawlpi pan i dahpih mahmah na thu ih pulak hi. Pa Mung te innkuan le adah akap khempeuh te tungah Topa Kha Siangtho in hehnepna kicing hong piaksak tahen.

Min: Lia,Lian Zom Cing
Kum: 17
Sihni: 6 / May / 2026
(Wednesday)
Sihhun: 5:30pm (Myanmar)
Khua: Vangteh
Natna: Bomb in kha

HEHNEP HUN BAWLNA

Hehnep hun bawlna pen 8 May 2026 nitak Nnai2 in Pawlpi mite hun ngah thei peuhmah ih kihel kim ciatna ding le a dahte dahpih in itna i va lakkhiatna dingin Jesuh min tawh ih ki zasak hi.

Ahun: 2:00pm
Ani: 8 / May / 2026
(Friday)
Amun: Biakinn 

Zomi Christian Assembly ( Malaysia )  

Read More

KAM KUP KHOP NA - DKZA

 

Nam le Gamvai, kei muhzia tawm hong gelh ing. "Kam kupkhopna", cihciang bek hi. Sim suk le cin, na thukim lohna om dinga, dik nasak zong omkha ding hi. Na thukim lohna sungah, na thukimna khat le nih a om leh, nang le kei, 'ki thutuahna khat om', cih theih hi.

GAMVAI - POLITIC
Kei muhna ah, Gamvai pen, Biakna zia tawh en le hang, a kibat kim lohna pawlkhat om ahih man in, Gamvai etzia - political perspective tawh, i et kul hi. Gamvai ah asang pen, Mipi leh gam hi. Mitsuanpi in ineih ding zong amau hipah hi. Mipi leh atenna gam leitang, nuntak khuasak zia phat tuamna leh nopna i bawlna in, Gamvai vaihawmsiam ki ci a, a tua lo lam pen, siamlohna ki cithei hi.

NAMVAI - NATIONALISM
Pau le ham, zia le tong kibang taleh - kibang kei taleh, a teng khawm teng vekpi vai pen, NAMVAI hi. A hih hang namvai ah, thu - namnih in khen huai hi.

1. Minamvai - Ethnic Nationalism: Ngeina, Sisan, Phung le Nam, Pau le Ham ki bang deuh teng hi a, kipaai theilo te hi deuh hi. Biakna ki bang kei zong (RC, Laipian, Buddist), upna aki bang kei zong (Democracy, communism), kipai thei lo hi. Atawpna ah, aki "MUHDAH MAH MAH" phial uh zong, ki taaisan thei ngiat lo, "Innmaisa Nete Vai", cih theih hi.

2. Tangpivai - Civic Nationalism: I Gam ah a teng khawm mipi vekpi huam hi. Kawlgam bang ah hi leh: Kawlte, Behte, Bungsaute cihte a kipan, mi tuam tuam te huam hi. Amau te tawh, i vai neih khem peuh, tangpivai suak hi.

Tunai, ei sung thu piang te ka lungngaih ciang, Ethnic Nationalism Vs Civic Nationalism khen siam lohna, a hi kha diam? (ahkl) Koi zaw thupisak masa ding i hiam, cih mun pan, lungsim ki kelkina piang a hi kha tam ci ing..

NAM ITNA - PATRIOTISM
Minam khat in i pian ciang, i nam ki it hi. Itdan i siam leh i siam bang in, minam picing kisuak in, itdan i siam kei leh, i siam lohzia zui in minam ki tualniam hi. Nam itna namnih in ki khen thei hi.

1. Muhbing Itna - Blind Patriotism: Ei leh ei ki it lua in, mi dang te galbawl in, pawl huai lo, khial taleh dik taleh 'Pom tiltel ning' cih lungsim nei te cih theih hi. Hih lungsim pen, ahoih lam in, zangsiam le hang - Minam tawisang na ding thakhaugh mah mah a hih hang in, zangsiam kei lehang - Minam tualniam ki suak thei hi.

(Kipawlna khat peuh sungah bel, hih lungsim puakzia zat hetloh ding, thupi hi. Ahang in, ciiklua a hih man in, kipawlna khat ciang ading hi leh, 'Gu' suak thei hi.)

2. Muhzai Itna - Constructive Patriotism: Ei leh ei ki it i hih man in, ki deihsak in, i ki kawkkikna khempeuh hih thulu sung ah huam khin kasa hi. Innkuan thusim lah nei ve ve, a hih hang, veng le paam - khua le tui tawh zong lah akisia lo innkuan te dinmun tawh, ki bang sa ing.

Tua dinmun atung, Minam i hih ding, lunggulh ing.

GAMVAI KHINKHAINA - POLITICAL DELIMA
Gamvai i sep ciang, Minam le Gam thupi pen hi, i ci khin hi. Tua huhau in, Minam le Gam phat tuam na ding ahih a leh, ahunzui in, minam tawisang theih na ding lampi a om bang bang zuih ding, akisap hun om thei hi.

Gtn, Aung San in, ama gam le nam phattuam na ding lungulhna tawh British le Japan te ahun zui in, na pawl kawi kawi hi. Tua bang bel "thuman thudik hi kei", a ci zong om a, "asep ding sem hi", a ci zong om ve ve hi. (Nang e bang ci muh na hiam?)

Tua zom ah,
Gam le Nam tawisang nopna tawh, aki phuan kipawlna khat in, Nam le gam ading deihsakluatna tawh a gel thute, amau tup bang in, atangtun loh hun om thei hi. Tua bang hun ciang, "Ko Minam le Gam ading kasep uh hi", ci tentan lo in, 'Minam le Gam thupi zaw' i cihtheih ding zong kisam hi. Tua mun ah 'Langpang te - opposition' te tung hehngawhna le thangpaihna tawh, khawl noplohna om thei hi. Leitung paizia ah, Nam le Gam ading asem te - kipawlnate, avei tak tak te in, khawlhun leh zophun nasiam uh hi.

Gtn, Americante in, Japan te, Bomb akhiat ciang in, thangpaih la a, na do kik tei tei leh, ami te tampi sihlawh ding uh a hih man in, mipi itna tawh, akumpipa uh in, galna veng sak hi. Hunte pai to in, thupiang tangthute aki et kik ciang, Japan te 'meidawi - lau' ki ci lo in, thusau khual uh ei ki ci zaw hi.

Atawpna ah,
Zopaunak leh thugil te lak ah, khanglui te'n, "Luang bei na ding theilo - Akbei na ding thei", "Liim in taaksam - Taak in liim sam", "Zam ngaihlua kisai kham - muizanglua ki peitat", Zawngnek Ngauin thalpuk lawh", "Khitang ciak leh Siallong ciak" cih bang in thu vaikhakna in a neih te i lungngaih kul a...

"Ka tung sawlkha, vang tang i cih..
Alsi bawm a...vangtang no ee, vangtang no aw ee..
Ka khang ciautui, luanging i cih..
Akaih tam a, luanging no ee.. luanging no aw ee.." ci a, la in a nusiat te zong lungngaih zel kul hi ci in, um ing.

'Ki thutuahna khat' a om leh, na hawm sawn aw..

Deric Kaam AL
5 May 2026 

 Lakna>>>https://www.facebook.com/photo/?fbid=10215489523746489&set=a.3591308076606 

Read More

ကြိုကာကွယ်မှာလား၊ ဖြစ်မှကုမှာလား

 

ကြိုကာကွယ်မှာလား၊ ဖြစ်မှကုမှာလား

---------------------

စိုင်းခေ - ရေးသည်

ဧပြီ၊ ၅

 

မဲခေါင်မြစ်မကြီးပေါ်မှာ ဆောက်ထားတဲ့ တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ လာအိုနိုင်ငံတို့က ဆည်ကြီးတွေကြောင့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံအနေနဲ့ ခေါင်းကိုက်နေတာ နှစ်တွေ တော်တော်ကြာနေပါပြီ။

 

ဗီယက်နမ်ရဲ့ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသဟာ နိုင်ငံဝင်ငွေရဲ့ ၃ ပုံ ၁ ပုံထိ ရှာပေးနေသလို အဲဒီဒေသဟာ နိုင်ငံရဲ့ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေးနဲ့ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့အတွက် အရေးကြီးတဲ့ဒေသလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ မြစ်အထက်ပိုင်းက ဆည်ကြီးတွေကြောင့် အဲဒီဒေသဟာ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရပါပြီ။

 

အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေရဲ့ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေကို လေ့လာဆန်းစစ်နေတဲ့ စင်္ကာပူအခြေစိုက် ISEAS – Yusof Ishak Institute က ၂၀၂၅ ခုနှစ်ထဲ ဆောင်းပါး တစ်ပုဒ်ကို ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

 

အဲဒါကတော့ "တရုတ်၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယားတို့ရဲ့ အငြင်းပွားစရာ မဲခေါင်စီမံကိန်းတွေအပေါ် ဗီယက်နမ်ရဲ့တုံ့ပြန်မှု"ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ဖြစ်ပါတယ်။

 

အဲဒီဆောင်းပါးထဲမှာ ဖော်ပြထားတာကတော့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဆည်တွေကြောင့် ဗီယက်နမ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ကိုစီးဝင်မယ့် နုန်းတွေရဲ့ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းဟာ ဆည်တွေထဲပိတ်မိနေပြီး နောက်ထပ်ဆည်သစ်တွေကြောင့် ၅ ရာခိုင်နှုန်းထပ်လျော့နိုင်တယ်လို့ ရေးသားထားတာပါ။

 

ဒါ့အပြင် မြစ်မကြီးနဲ့ မြစ်လက်တက် ဆည်စီမံကိန်းအားလုံး ပြီးသွားရင်တော့ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ကို ရောက်မယ့် နုန်းပမာဏဟာ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ထိ လျော့နည်းသွားနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

 

အဲဒီလို နုန်းတွေဆုံးရှုံးတာဟာ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေဆီလွှာအာဟာရဓာတ်တွေ လျော့နည်းစေမှာ ဖြစ်သလို မြစ်ကမ်းပါးနဲ့ ကမ်းရိုးတန်းတိုက်စားမှုကို မြန်လာစေပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်လည်း မြင့်တက်လာနိုင်တယ်လို့ ရေးသားထားပါတယ်။

 

ဒါ့အပြင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းဟာလည်း အန္တရာယ်ရှိနေပြီး ဆည်တွေကြောင့် ၂၀၄၀ မှာ ဗီယက်နမ်ရဲ့ ငါးဖမ်းဆီးရမိမှု ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွားမယ်လို့ ဆောင်းပါးမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

 

ဗီယက်နမ်နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ တူတဲ့အချက်ကတော့ ၂ နိုင်ငံလုံးမှာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွေရှိသလို ဗီယက်နမ်ဟာ မြစ်အထက်ပိုင်းကဆည်ကြီးတွေကြောင့် ခေါင်းကိုက်နေရပြီး မြန်မာကတော့ ဧရာဝတီမြစ်ဖျားမှာ ဆောက်မယ့် မြစ်ဆုံဆည်စီမံကိန်းကြောင့် ခေါင်းကိုက်နေရတာပါ။

 

အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဒီဘက်နှစ်တွေမှာတော့ စစ်ကော်မရှင်ဟာ မြစ်ဆုံဆည်ဆောက်ဖို့အတွက် လှုပ်ရှားမှုတွေ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်နေပါပြီ။ ဆည်ကို ငလျင်ဒဏ်ခံအောင်ဆောက်မယ်၊ ပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်ခိုက်မှုမရှိအောင်ဆောင်မယ်၊ ဘယ်ပုံဆောက်မယ်၊ ဘယ်လိုဆောက်မယ်ပြောပြော ဧရာဝတီ မြစ်ပေါ်မှာ ဆည်ဆောက်တာကတော့ ကချင်ပြည်နယ်သာမက တစ်နိုင်ငံလုံး ဒုက္ခရောက်ရဖို့ပါပဲ။

 

ပညာရှင်တွေအဆိုအရ မြစ်ဆုံဆည်ဆောက်တာကြောင့် ကချင်ပြည်နယ်မှာ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲတွေ ပျက်စီးမယ်၊ ငလျင်လှုပ်လို့ ဆည်ပြိုရင် မြစ်ကြီးနားတစ်မြို့လုံးရေမြုပ်မယ်၊ ဆည်ဆောက်ရင် အဲဒီဒေသမှာ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ပြောင်းလဲမှုတွေဖြစ်လာမယ်ဆိုတာက တော်တော်များများသိပြီးသား ဖြစ်တဲ့အတွက် အဲဒါတွေကိုတော့ ခပ်ရှည်ရှည်မရှင်းပြတော့ပါဘူး။

 

တစ်နိုင်ငံလုံးဒုက္ခရောက်မယ်ဆိုတဲ့ အချက်ကိုပဲပြောချင်တာဖြစ်တဲ့အတွက် ဘာကြောင့်၊ ဘယ်လို တစ်နိုင်ငံလုံး ဒုက္ခရောက်ကြမှာလဲဆိုတဲ့ အပိုင်းကိုပဲ အဓိကထား ပြောသွားပါမယ်။

အရင်ဆုံး မြစ်ဝကျွန်းပေါ်အခြေအနေကို ကြည့်ရအောင်ပါ။ 

 

ဧရာဝတီတိုင်းဟာ အခုအချိန်ထိ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဆန်အိုးကြီးလို့ ပြောလို့ရသလို နိုင်ငံရဲ့ ဆန်ထွက်ရှိမှု အများဆုံးဟာလည်း အဲဒီဒေသကပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့နောက်မှာ စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့၊ ပဲခူးတိုင်းတို့ ရှိပေမဲ့လည်း စစ်ကိုင်းတိုင်းရဲ့ စပါးစိုက်ပျိုးရေး တချို့ဟာလည်း ဧရာဝတီမြစ်ကို မှီခိုနေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

 

စပါးစိုက်ပျိုးမှုတွေကနေ ထွက်လာတဲ့ ဆန်ထုတ်လုပ်မှုရဲ့ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကိုတော့ ပြည်တွင်းမှာ စားသုံးပြီး ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကိုတော့ ပြည်ပကို တင်ပို့တယ်လို့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့ ထုတ် မြန်မာ့အလင်းရဲ့ အယ်ဒီတာ့အာဘော်မှာ ရေးထားပါတယ်။

 

တကယ်လို့ ဧရာဝတီမြစ်ဖျားမှာ မြစ်ဆုံဆည်ကိုဆောက်လိုက်ရင်တော့ မဆောက်ခင်တုန်းက မြစ်ကြောင်းတလျှောက် ပို့ချတဲ့နုန်းမြေတွေဟာ ဆည်ထဲမှာ ပိတ်မိနေတော့မှာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို နုန်းမြေပို့ချမှုမရှိရင်တော့ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် လိုအပ်တဲ့ မြေဆီအာဟာရတွေ လျော့နည်းကုန်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

 

ဒါ့အပြင် ဆည်ထဲမှာလှောင်ထားရတဲ့ မြစ်ရေကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းမှာ ရေချိုနည်းပြီး ပင်လယ်ရေဝင်ရောက်မှု မြင့်တက်လာမှာဖြစ်တဲ့အတွက် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍကို တော်တော်လေး ထိခိုက်သွားမှာပါ။ စပါးစိုက်ပျိုးမှုလျော့သွားရင်တော့ ပြည်ပကိုတင်ပို့နိုင်ဖို့ထက် ပြည်တွင်းစားသုံးမှု ကိုတောင် အလျင်မှီအောင် မနည်းဖြည့်ရတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

 

တစ်ခါ မြစ်ကြောင်းတလျှောက်ကိုကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း မြစ်ကနေ နုန်းမပို့ချတဲ့အတွက် မြစ်ကြောင်း တလျှောက်က မြို့တွေမှာလည်း ကမ်းပါးပြိုမှုကြောင့်မြေဆုံးရှုံးရတာအပြင် ရေကြီးရေလျှံမှုဒဏ် ကိုလည်း နှစ်တိုင်း ခံရဦးမှာပါ။ အဲဒီလို ရေကြီးရေလျှံဖြစ်ရင်တော့ စီမံခန့်ခွဲမှုပါရဂူ သမ္မတကြီး မင်းအောင်လှိုင် အုပ်ချုပ်တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဟာ နှစ်တိုင်း လုံးပါးပါးနေတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

 

ဒါတွေဟာ ကယောင်ကတမ်းထောက်ပြနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဆွီဒင်နိုင်ငံအခြေစိုက် Stockholm Environment Institute နဲ့ ယူနက်စ်ကိုတို့ ပူးပေါင်းပြုလုပ်ထားပြီး ၂၀၁၇ ကထုတ်ခဲ့တဲ့ "မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းရဲ့ နုန်းအနည်အနှစ်ဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်လေ့လာမှု- လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ အနာဂတ်(Case study on sediment in the Mekong River Basin: Current state and future trends)" ဆိုတဲ့ အစီရင်ခံစာမှာ အဲဒီအချက်တွေကို ထောက်ပြထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း မြစ်ဆုံဆည်သာဆောက်ခဲ့ရင် အဲဒီလိုဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ ပြောရတာဖြစ်ပါတယ်။

 

ဒီအချက်တွေအပြင် တရုတ်ဟာ မြစ်ဆုံဆည်ကို နိုင်ငံရေးလက်နက်တစ်ခုလို အသုံးချလာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်လဲ ရှိနေပါသေးတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဆည်ကိုထိန်းချုပ်မယ့်အပိုင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဘယ်သူကမှ ပွင့်ပွင်းလင်းလင်းပြောထားတာမရှိပါဘူး။ တရုတ်ကပဲ ထိန်းချုပ်မယ်ဆိုရင်တော့ အန္တရာယ်ရှိသွားပါပြီ။

 

ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းမှာ မိုးခေါင်ရေရှားချိန် ဆည်ကနေ ရေလွှတ်ပေးဖို့ အရေး တရုတ်က ခွင့်ပြုပေးမှပဲ ရတော့မှာပါ။ တရုတ်က သူတို့လိုချင်တာကိုရမှ ရေလွှတ်ပေးမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် သူတို့အလိုကို မလိုက်လျောခဲ့တဲ့ ကိစ္စတခုခုကိုအငြှိုးထားပြီး မြစ်အောက်မှာ ရေကြီးနေချိန် ဆည်ကိုဖွင့်ချလိုက်တဲ့ အန္တရာယ်မျိုးကလည်း ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

 

အပေါ်ဆုံးမှာပြောခဲ့တဲ့ ISEAS – Yusof Ishak Institute ရဲ့ ဆောင်းပါးမှာလည်း ဗီယက်နမ်ဟာ ၂၀၁၆ မိုးခေါင်တုန်းက တရုတ်ကိုရေဖွင့်ချပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ရဖူးပြီး ဒါဟာ တရုတ်က ဗီယက်နမ်အပေါ် ရေကိုလက်နက်လို့သုံးနိုင်တဲ့အနေအထားဖြစ်တယ်လို့ သုံးသပ်ထားပါတယ်။ မြန်မာအပေါ်မှာလည်း တရုတ်က ရေကိုလက်နက်လို သုံးမယ်လို့ ဘယ်သူမှ အာမမခံနိုင်ပါဘူး။ 

 

ဘာကြောင့်လည်းဆိုတော့ တရုတ်နိုင်ငံဟာ မြစ်ဆုံရေအားလျှပ်စစ်ကနေ ထွက်လာမယ့် လျှပ်စစ်ကို အရေးတကြီးလိုအပ်မနေပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ တရုတ်ရဲ့ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းဟာ ၃၂၀၀ ဂစ်ဂါဝပ်ကျော်ရှိပြီး အမြင့်ဆုံးသုံးစွဲမှုကတော့ ၁,၆၀၀ ဂစ်ဂါဝပ်ကျော်ပဲ ရှိနေတာကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် လျှပ်စစ်ကို အထူးလိုမနေတဲ့ တရုတ်ဟာ မြစ်ဆုံကို နိုင်ငံရေး လက်နက်အဖြစ် သုံးနိုင်တယ် ဆိုတာကိုတော့ သတိချပ်ရပါမယ်။

 

အနှစ်ချုပ်ရရင်တော့ မြစ်ဆုံဆောက်ရင် ဖြစ်လာမယ့် အန္တရာယ်တွေက တော်တော်များပါတယ်။ ဥပမာ မဲခေါင်မြစ်ပေါ်က ဆည်ကြီးတွေကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားက တုံလေသပ်ရေကန်ကြီးထဲ ငါးသယံဇာတတွေ လျော့နည်းလာသလို မြစ်ဆုံဆည်ကြောင့် ချင်းတွင်းမြစ်ထဲက ငါးသယံဇာတ တွေလည်း အန္တရာယ်ရှိနေတာပါ။ အန္တရာယ်တွေအကြောင်း ပြောရရင် တစ်ထောင့်တစ်ညပါပဲ။

 

မြစ်ဆုံဆည်မဆောက်ရလို့ မီးမမှန်တာဆိုရင် ဒီအယူအဆကို ကိုင်စွဲသူတွေရဲ့ အတွေးတွေဟာ တစ်ဖက်သက် ဆန်ပြီး ကျဉ်းမြောင်းလွန်းနေတာပါ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်ထဲ NLD အစိုးရနဲ့ အစိုးရမဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ ပူးပေါင်း လုပ်ထားတဲ့ သုတေသနတွေ၊ တခြားအရပ်ဖက် အဖွဲ့အစည်းတွေက လုပ်ထားတဲ့ အစီရင်ခံစာတွေနဲ့ တိုးတက်လာတဲ့ ခေတ်ရဲ့ အခြေအနေတွေအရ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို မလုပ်လဲ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် လုံလောက်တဲ့ လျှပ်စစ်စွမ်းအားကို နည်းအမျိုးမျိုးနဲ့ရနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

 

ဗီယက်နမ်ကတော့ မဲခေါင်မြစ်ပေါ်မှာ ဆောက်ပြီးတဲ့ဆည်ကြီးတွေကြောင့် ခေါင်းကိုက်နေရတယ် ဆိုရင် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အားသားချက်ကတော့ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းမဆောက်ဖြစ်အောင် ကြိုကာကွယ်လို့ ရနေတာပါပဲ။

ဆိုရိုးတစ်ခုရှိပါတယ်။ ကြိုတင်ကာကွယ်တာဟာ ကုသတာထက် ပိုကောင်းတယ်ဆိုတာပါပဲ။

မြစ်ကြီးနားသတင်းဂျာနယ်မှ တင်ဆက်သည့် သတင်းများကို Facebook စာမျက်နှာအပြင် အောက်ပါလင့်ခ်များတွင်လည်း ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါသည်။

 

Telegram- https://t.me/myitkyinanewsjournal

Website - https://www.myitkyinanewsjournal.com

You Tube- https://www.youtube.com/@MyitkyinaNewsJournal

Instagram- https://www.instagram.com/mytjn.mnj

 

Read More

SIA.MUNGNO

  

Haka ah kum tampi a om Siapi En Suan in a gen ngei khat, 

"Tedim mi hon khat tukhawm in ei' pau tawh kiho kimlai 

Lai(Haka) khat hong lut in Lai pau hong zang. A dangteng

 in zong Lai pau zatpih ngeingai pong mawk" ci. Tedim mite 

kumpi nasem a tampen a hih manin myone dang tengah ki 

thehthang in pau namkim thei uh zong hikha ding. A pau uh 

I theih ding a thupi hibek a, ei' pau mah i zat tangtang 

ding zong thupi asa hi ingh.

 Laksawn>>>Sia.Mungno 

Read More

TEDIM GAM LE MUHMAWH GAL

 

TEDIM GAM LEH MUHMAWH GAL

===========================

Thu patna

Tanglai in khua pen kimawk sat ngamlo, zong kimawksat theilo hi. Pau-lap nam nih om in, ‘muhtheih gal’ leh ‘muhmawh gal’ a ki-kihta ahihi. ‘Muhtheih gal’ cih ciangin gal-le-sa genna hi a, mi gilo, sa gilote kihtakna ahihi. ‘Muhmawh gal’ cih ciangin leitang keem kha ahih keileh dawite cih nopna ahihi. Tanglai inzong huihpi guahpi, mencim kekkia, pulpi zavat leh kangmei patau aakipan natna satna tuamtuam te na tuak uh a, tua pen ahang kithei lo ahih manin ‘muhmawh gal’ ci in, dawi gilo, kha gilote in hong nopnehna, dawi nasepna in na tuat uh hi. Tua banga geelkholhloh dongtuahna ‘Muhmawh gal’ ih tuahkhak pawlkhat te enkik pak leng;

A. Kialpi 

 

1. Nidang lai Pu Za Suan te’ khanlai in a inn uh kaangtum a, kaangvam munah khuam gualkik nuam nawnlo uh ahih manin Baangzang khua saklam, tei singkung tampi pona munzang tengah ‘Teizang khua’ a sat uhi. Teizang innpi Khupson Pu Sel Kim in Pu Hawi Hang khanlai-a a Vahui galcial teng a zawngmangsak, Kalzang Khupmu Pu Sel Kim Teizang khua ah a lak ciangin beh dangte in zong Teizang khua hong zuan ciat uh ahih manin Teizang khua ah minam hong kibehlap gawp hi; Teizang khua ah mi a hong pawlcin mahmah hun khatteh innmun logam kikham nawnlo in kialpi hong tung ahih manin Teizang khua-ah nah nam thumvei po-in, Tedim, Tonzang, Falam, Halkha le India gam dongah khua inn 100 bangah na lalkhia mang uh hi.

 

2. Nidang lai Tungdim leh Man Lun, Man Tuang te khanlai inzong kialpi, puulpi na tung ngei in, theipum haipum tawh na nungta uh hi. Tua bang kialtun lai in Tungdim in Sesi setang (Taang leh sii) huan in vok khat go aa, inn sak inn khang theih ding lau ahih manin a vokgawh uh a kam hum in Kelkong ah sawl khai hi. Hih thu Pu Man Lun ten a theih tak ciangin;

(a). Sing cing pangzang ka tute, sesi huon te sawlkhai te vohkam huum te vaw .. 

ci in la na phuah ngei hi.

 

3. Ukpi Pu Kam Hau hunlai inzong Tedim gamah kum 3 sung kialpi ‘Singpitaam’ kici a tung hi. Ukpipa Kam Hau in a Saihapak, Zampite le Sumsan beel tawh anntang Kawlpi ah a khek hi. Tua antangte pen mipite lakah a hawm uh hi. Antang a bei ciangin a neihsa gantate- sial, bawng, lawi, keel, vok le ak tampi tawh antang a khek leuleu uh hi. Tua ci-in kum 3 sung mipite ann ngawl lo-in a koih uh hi. Mipite tungpan-a a lak siah tuamtuamte zong tua kial hunsung ki-awl hi. Tua ahih manin kial-a puksi kuamah om lo hi. A upate le mipite lungdam mahmah uh a, Ukpipa om kei zenzen 

leh kisimang khin ding, aci uh hi. 

 

4. 1960 kum in Tuimui, Lingthuk, Mauvom khua leh a kiim tengah Zusa laang in mautaam tung ahih manin kialpi tung hi. Kikial lua ahih manin Mauvom khua aa kumpi te ii Kial huhna antang koihna godown pen Tuimui te in luh uh a, kumpi te in man in thong kiasak uh hi. 

Tua hangin khasia in la na phuak uh a,

Sung neek ding ban aa sam cilo, lun in va bang man ta zel aw ee.

Lun in va bang man ta zel aw na ee, lun mang sung kial aw na ee... na ci uh hi.

 

5. 1967 kum sungin Tedim gam sungah kial hong tunga an haksa mahmah hi.

 

6. 1987 kum in Tedim gam ah Tuuktaam, mautaam tungkik hi.

 

7. 2008 kum in Tedim gam Thangkaai kual leh Cikha gam Malkual teng ah Mautaam tung in Zusa laang ahih manin kial tung a, hih thu leitung thuthang naleng ah kitangko aa, mun tuamtuam panin huhna kipia kawikawi hi.

 

B. Mencim

 

1. Kawlzang gam panin Pulepate pawlkhat in Innlai lui le Phailai luite kituntuahna mun-ah, Luika khua na sat uhi. Khua sat khit hunah minam tuamtuamte;- Khuangsang mi, Thado, Hmar; Paite; Khaute; le Vaiphei kici miteng in a zot ciangin khua lianpi khat suak hi. AD. 1200-1300 hun pawlin Luika khuapi panin mi tampitak lalkhia uh a, inn 80 bang a om lai uhi. Tuate in zong a khuasiam gulpi a thah manin Luika khua kicim in men in vukcip a, a silo teng in Baangzang khua in, tua mencipna hangin Luika khua a bei hi.

 

2. 1930 kum sungin Thalmual khua mem kicimh a, inn thum kisia hi. 1949 kum sungin a nihveina kicimh a, inn 10 kisia-in inndang tampi, mimin vukcip hi. 1966 kum sungin a thum veina, kicimh leuleu a, inn 49 kisia in, kitai kek ciat hi; kum tampi khitteh khualui mun mahah kiteng kik hi. 1991,1992 kum sungin a liveina khua cim leuleu a, khua mun kinusia in kitai kekciat mang a, pawlkhat te taikhia in khuathak sat uh a, tu in ‘Thalmual khuathak’ kici suak hi. 

 

3. 1997 kum in Tampi khua kicimh hi.

 

4. 2008 kum in Tuilangh khua kicimh in inn 2 min in vuk aa, inn 3 kisia hi.

 

5. 2009, Oct.5 ni in Sihtui khua ah min kicimh in inn 1 vuk in mi 3 si hi.

 

6. 2015, July-August kha in Zogam ah guah tamlua ahih manin inn leh lo kisia, lei kisia, lampi kisia tawm lo hi. Innlehlo kisia bek hilo in Khua pawlkhat zong mencipna hangin a khua uh nusia in khuathak na saatlawh uh hi. Hi banga Tedim gam bek hilo Kawlgam sungah guahtui hanga cipsiatna hangin kumpi in August 4 pan September 15, 2015 dong (ni 45 sung) gamdang ah antang zuakkhiat ding phallo hi. Tua banah dongtuahna mun te ah antang man leh vanman te akhan loh nadingin zong zaksakna nei uh a, ih Tedim gam hong uk Pu Go Suan Khai inzong veng hausate lamlakin sumbukte hong tatsiat het loh nading uh genpih hi. Tua bang hun laitak in Lawibual ah Pa No Bawi bangh-in antang lei dingte sit bawl phot a, a khol nuam bek-a leite leisak loin ip khat ta bek pia hi, kici hi. Tedim ah antang ip khat Ks. 50000/- tawh lei ding nangawn a om nawnloh laitak Ks. 29000/- tawh akizuak theih nadingin akisam zahzah Niangnu (Ciau) leh Tonzang ah antang lei ding ip khat Ks. 70000/- tawh akimuh nawn loh nung ah Ks. 36000/- tawh lei theih dingin Mingalar Restaurant (Tedim) te in hong puak uh hi. Khua tuamtuam ah zong men cim in, inn leh lo a kisia te zong khua sunga kipawlna tuamtuam te, INGO, NGO, CSO leh Tedim phualngak ZYA te in deihtak panla in huhna ngetsak kawikawi in hong vaihawm uh a, cimawh gilkial dangtak tampi te kipanpihzo hi.

 

C. Pul natna

 

1. Zan khawng in khuano mite Hiangzang ah nuamsa a a teen laitak un pul natna tunga lo-buk, gamsung mun tuamtuam ah khua pial in kihemciat uh hi. Pulnat om sungin mi (80) si hi. Pul ven ciangin a damlai sunteng kikaikhawm kik uh hi. A hih hangin a khua uh gim neih ahih manin teenna ding munhoihna “Phun(ai)” en uh hi. A phun’ ngahna mun uah teeng pah dingin pawlkhatte in a inn uh phelin kituah pah uh hi. Phun’ ngahna mun ah teng uh ahih manin ‘Phun’om’ khua ci pah uh hi.

 

2. Sukte Pu Khan Thuam khanlai inzong Rallang panin Pu Khan Thuam Mualbem khua a tun zawh a sawtlo-in, pul natna om in mun tuamtuam ah hong lal ciat uh hi. Khan Thuam in Dimlo khua beel a, tua laitak aa Mualbem hausa Kaihmaang in Tedim khua Pum Go (Guite) beel in om hi. Tua bang laitak natna dangkhat tawh Pum Go Tedim khua-ah hong si hi. Pulnatna hong ven ciangin, a taina khua ciat panun Mualbem khua hong zuan kik uh hi.

 

3. Pu Mang Gin, Khoi Lam leh Kam Hau te hunlai inzong Sasih khua(Suangpi khua lui) pen khualian khat hi a, hun khat ciangin sumphuk leh gilsan natna hangin Sasih khua kilawi siang in, Sasih khua beilawh hi. Tua panin tu-a Suangpi khua akisat ahi hi. 

 

4. 1892 kum, Voklaak khua a 2 veina kisat hunlai, khua tui a kikhuat laitakin, a tui khuat uh uih-in, 'Kua veih hiam?' ci-in a kidot uhleh Pu Za Suang in, a ciamnuihna tawh 'Kei ka hih leh, ka ngoi, gilsan in dok hen' a ci tadih hi. Tua kammal kimangmawhin gilsan veisuak takpi banah, tual phuisam laitakin, a singbawk muhkhak uh pen, 'tawlbawk tawh kibang' a cihkhakna hangin zong, Voklaak khua ah tawlbawk natna beimawh hiding hi' ci-in, Khangluite in thuciin a na nei ngei uhi.

 

5. 1917 kum in Vangteh khua ah natpi tung in mi tampi si hi kici hi.

 

6. 1918-19 kum sungin Piantit pai te hong ciah ciangin Piantit Pulpi kici natpi hong tung a, mi tampi si hi. Pakzang ahzong tung ahih manin a tenna khua uh nusia in Pu Kai Za Tuang thumuhna tawh kituahkhia in tulaitak-a atenna uh Pakzaang khua na satlawh uh hi.

 

7. 1935 kum in Thalmual ah zavat natna hangin mi 35 si a, gam sungah kitai kek gawp hi. Tua kum pen, "Dawi tai kum' kici hi. (Pa Tel Kho Zam)

 

8. 1942, April-July kikal kha 4 sung Tungzang khua ah zavaat (Gilsan) pul natna tung hi. Khua tuamtuam ah tung ahih manin khua khat leh khua khat kikawm theilo, kikawm ngamlo in ki omtek hi. Hih tungtang ah khua tuamtuam ah a si tampi tak om a, Tungzang ah mi 74 si in, Tuithang ah mi 2 si in, Phaiza ah mi tampi mah si hi kici hi. Hi banga mi tampi asih ciangin ‘Dawi gal’ hi kici in, Dawi in a muh peuhpeuh a ne hi ci in kilau mahmah tek ahih manin inn pua pialngam kuamah om lo in, lo kuanlo, gam pha loin tawlkhat tek ki om a, Lawki zong kitam lai ahih manin sialkong tungah Sawl kibaang hi. Misi a tam semsem ciangin khua sungah zong ki omngam nawnlo in Lo lam ah a tai zong om in, kha 2-3 sung bang om uh a, Uileeipiteh kine hi ci uh hi. Hih natna te hong laan semsem ciangin Dr.Hau Za Cin Pau in natna kidalna zatui va sun kawikawi in, a na tezong zatui zatang tawh hoihtak bawl hi. Tua panin natna hong daaikik hi kici hi.

 

9. 1946 kum in Luang-el khua ah natpi tung in mi 30 val si uh a, sun leh zan cih omlo misi kivui uh ahih manin Ak nangawn in ziin leh vaak mel tello in, zongh khuangman lo liang hi kici hi.

 

10. 1956, June 10-19 sungin Tungzang khua ah naungek natna tung in naupang 25 si hi. Tua tungtang in Tonzang pan in RC nungak siangtho te pai in tuisiangtho thehna leh zatui zatang tawh bawl uh a, natna daipah hi. Tua tungtang in RC pawlpi kiphut suakpah hi.

 

11. 1960 kum in Mauvom khua ah Gilsan zavaat natpi tung in mi 20 val si hi. Tua kum in khua sungpan lo lam zuan uh a, tua a lo zuatna uh logam zong tudong in Gilsan Zau cilai uh hi.

 

12. 1969 kum in Vongmual khua ah a tuinaak pan un sisan bangin guu luang in, a ne kha a dawnkha te ci na in si uh hi.

 

13. 1972 kum in Laaitui ah pulpi zavat natna hong tung a, naupang a banban in si hi. Tua hun laitak in Dr. Sian Za Kam (Laaitui khuami) in Tedim ah asep laitak ahih manin hih thu azak ciangin hong delhpah vingveng hi. Khua sungah ekbuk teng leh vokbuk tengah Tho-kangza kapsak in, tui minsa dawn ding hong vaihawm in, a na laitak te zatui zatang tawh deihtak hong bawl ciangin hih pul natna hong bei hi. 

 

14. 1996 kum in Dimpi khua ah sungpai zavat natpi piang a, mi 26 si hi. 

 

15. 1996,May 6 ni in Sekpi khua ah a tuinaak pan un Si-gel luang a, beelkang khap 7, 

beel 3 dimbang kidawh man hi, kici hi. 

 

16. 2000 kum in Tuitawh khua ah natpi tung a, mi 26 bang si hi.

2000 kum in Theizang khua leh a kiim teng ah zong sungtholh natna

laang mahmah in kal khat sungin Theizang te mi 9 bang si in kal khat 

sungin nisim in misi kivui hi, ci hi.

 

17. 2001, Aug - Oct kha 3 sungin Muallum khua ah natpi tung a, mi 16 si hi. 

 

18. 2019 kum beikuan in Sen gam Wuhan khuapi pan kipan in leitung ah Corona virus hong piang a, hi hangin pul natna hong tung a, kha 4 kha 5 sungin leitungbuppi ah kizel hi. Hih natna in kilawh baihin kisi ahih manin Leitung cidamna lam Kipawlna (WHO) te in Leitungbup pulnatna (Pandemic) in ciamteh in March 11, 2020 ni in tangko khia uh hi. Kawlgam ah zong March 23, 2020 ni in, Yangon le Tedim khua nih ah hong tung ta hi ci in Kawlgam cidamna lam pan in tangko khia uh hi. Kawlgam ah hih natna a kimuh masakpenpen na zong Kaptel khua hi a, INGO khat ahi PSI te ii clinic ahi SUN clinic Kaptel panin hong muhkhiat uh hi a, tua panin Kawlgam ah hong thang semsem hi. COVID-19 natna hangin mi tampi si hi. 

 

Thukhupna

Hih a tunga ih genpak muhmawhgal ih cih te in atunga ih gen tengbek cihbang hiloin, ih phawkpak teng ih genpak hi a, Nasepna tezong tu aa zahbek cihna hilo in, ih kitheihpihloh, ih ki phawkpihlo thasanna, piakkhiatna, kipiakkhiatna leh supna baina zong tampi a om ahi hi. Hih thupiang te ih etkik ciangin leitungah a piang nakhempeuh te in Pasian theihloh kal aa piang omlo a, Pasian in deihna nei-a apiansak ahihlam hong phawksak hi. “Bang hang hiam cih leh na khempeuh ama pian'sak hi a, na khempeuh ama hang leh ama minthan'na ding bekin a om ahi hi. Mi khempeuh in Pasian phat tawntung ta hen! Amen.” (Rom.11:36)

 

Thu tawk nate;

1. Rev. Pum Khan Nang, Zomi Encyclopedia Tedim Edition, 1976

2. Muallum khua Pasian thu tunzawh kum 100 cin leh A 29 veina GLKP laibu (2009)

3. Theizang khua leh Tuiphum pawlpi tangthu (2004)

4. Rev.Tun Khan Zam’ kaihkhop Tungzang khua tangthu (2022)

5. Pu Lang Lien Thang, Tungdim khang tangthu (2014)

6. Rev. Thang Siam Lian, Zomite Ngeina leh Innpi te tangthu (2015)

7. Rev.Thang San Mung, Tedim khua leh Mang thu kituahna

8. Editorial, TEDIM POST, Vol_2_No_26, August_1_2015

9. Editorial, ZOMI POST, August, 2015

 

http://pakzangkhuatangthu.com

http://suktehistory.wordpress.com

http://phunom.blogspot.com

@Tiddim

@Tedim

@Pandemic

#Tedim

#Kialpi

#Zavat

#Pulnatna

#Tedimkhuapi

#Sukte

#Teizang

#Khuano

#Covid19

#Mencim

#Kamhau

 

Source>>>Go Mung  

Read More