GAMDANG TUNG ZOMITE - 9 - REV.DR.J.M.NGUL KHAN PAU

Gensa leh gelhsa pawlkhat a om hangin…
GAMDANG TUNG ZOMITE – 9
J.M. Ngul Khan Pau

Social Media sungah gelh ding leh gelh loh ding ngaihsuthuai leh kidawphuaisakna hangin hih thusun kong gelh hi. Abeisa hunah ka gelh khak sa pawlkhat a om hangin kisam kasak manin kong gelh kik hi.

1. MIN GELHZIA TAWH KISAI: Min pen a tamzaw in minneu zattangzangin kinei hi. Minneu i gelh ciangin Paupu ci-in kizopsak ding hi. Ahih hang mi tampite'n i gelh ciangin Pau Pu ci-in i gelh uh hi. Zomi i hihleh a min kilam thei a, Mikangte bangin i min tawpna tawh hong sam ding hileh PU ci-in hong sam ding hi. Min thu i gen ciangin Kawlgam khawngah i om laiin i min bek kigelh a, behmin kigelh lo hi. Gamdang i tun ciangin tua beh min pen amau "family name" ci-in gelhna ding na om a, kei min bang J.M. Ngul Khan Pau ci a ka gelh manin "family name" pen PAU ci-in ciamteh uh hi. Tua ahih manin Dimnu min bangah Lucy Pau ci-in certificate pia uh hi. Innkuan min JAMANG ci-in na gelh leng Lucy Jamang hiziau ding hi. Tu'n tupa nih Pasian in hong pia a, Paulian Jamang leh Pausian Jamang ci-in official name ka gelh uh hi.

South Africa Cape Town ah 10th Lausanne Congress 2010 kum a tun lai-in kei zong thugenna hun khat ka ngah kha hi. Dimnu tawh ka tunna ding uh hotel ah check in dingin ka pai uh leh, kei passport ah ka min Jamang Ngul Khan Pau, Dimnu passport ah a min Lucy Engjadim cih a hih manin receptionist te in no nupa hi kei uhteh ci-in tawlkhat sung hong sang nuam lo uh hi. Hih pen ken ka buaipih thu ahih manin kong gelhkik hi. Tua bangin nupa dingin pasal min kila lo ahih manin amau hong sang nuamlo na hi gige uh hi.

Gamdang i tun ciangin “family name” cihna ah PAU ci-in gelh leng, ahi theipak ahih hangin sawtpi gelna nei ding hileng lemvet lo hi. Ahangin Dimnu Pau, ka tapate uh Daniel Ginsianmung Pau, Toshi Thanglianmang Pau cih bangin hong pai ding a, ka tute uh zong Paulian Pau, Pausian Pau cih gelh kisam ding hi. Ei khang ah Pau cih pen mimal min hi a, behmin hilo cih i theih hangin ka tute khangah Pau beh hong paisuak ding hi. Pu Thuklai tate sungah Jamang bawng sungah PAU bawng hong pai ding hi. Behmin tangin innkuan sunga PA min i gelh pen i tute tusawnte khangah amau unau cih loh “family name” kibatpih hong om nawnlo thei ding hi. A gentehna in “family name” ah Tangpua na gelh leng, America, Europe, Kawlgam leh India khawngah Tangpua innkuanpih na om kawikawi ding hi. Behmin i min ah koih hun dingin a kilem penpen hun ahihleh citizen ngah hun hi ci in kigen hi.

2. SOCIAL MEDIA ZAT DAN: Mipi muh dingin social media ah tuansak dinga kilawm lo bawng, vok leh sial khawng a kigawh laitak, sagil bawl laitak, sa-at laitak cih khawng i tuansak nawn loh ding i kingen nuam hi. Gamsa mat sahang, thampi leh a dangdangte zong i gam hoih hileh "Wildlife Protection" ten hong man bek hiloin hong liausak thei ding uh hi. Tua ciangin misi tawh kisai thukizakna ah i suahsak ciangin zong a misi maan (photo) tuangsak loin a damlai maan tuansak hoihzaw hi. Ei Pasian thugente'n zong mipi ki-ap laikhawng tuansak ding a sia ahih loh hangin mimal kap laitak khawng tuansak loh hoihzaw hi. A khangto gamte ah mi maan amau phalna loin kisuahsak theihloh hi. Tua bangin i tuansak leh phalna omlo pen court ah hong tunpih thei uh hi.

Social Media Spirituality cih tulai kammal hong kilimzat mahmah khat ahi hi. I biakpiakna khempeuh media ah suahsak ding leh suahsak loh ding zong ngaihsuthuai hi. Tua ciang media ah ei hong kisuahsak keileh music tum nuam nawnlo, biakna leh phatna ah ei video zaihte'n hong zaihloh ciangin zong nuak thei cih bang om thei hi. I biakna ah a "limelight" ngah ding Jesu hi, amah video tawh kizaih theilo ahih manin ei ama nasemte kizaih hi hang. Video sungah khami mahmah ahih hangin a kizaih khak loh ciang lungtom mahmah cih bang i om ding lauhhuai hi.

Biakpiak “Praise and Worship” hong makaihte amau hun man ciangin amau ut bangin tutna lamah kihoho, phone khawng en a nuikhawm muh ka nei thei zel hi. Biakpiakna i makaih sungin mite thapiakna leh lawpna i ngah ding i hanciam mah bangin sermon hun ciangin zong thapiakna i neih ding deihhuai hi. Eima vai i zawh manin i biakpiakna man hi peuhmah loin a kizom toto ahih lam phawkhuai hi.

Mimal Kigensiatna (awlmawhna) in social media zang kei leng deihhuai mahmah hi. A mipa a minu i awlmawh leh ama kiangah message khak in mipi theih dingin khahkhia kei leng pilhuaizaw hi. Zomi i hih manin kimaisakna bung sungah i khia thei uh hi. Mikangte khat mawhsakna social media ah tuangsak leng hong dawm hetlo ding uh hi. Amah tawh kisai ei gen dingin bang "right" nei i hiam, kei vai nang tawh kisaina bang nei na hiam hong ci ding uh hi. Tua ahih manin “social media” tungtawnin kiko kitai cih bang i khawl ding deihhuai mahmah hi.

Pawlpi Sungah Buaina; eima mimal buaina hileh mundang gamdangte'n hong buaipih theih zong hilo hi. Pawlpi sung buaina kikhenna khawng facebook ah i tuansak ciangin mikim theih dingin a phatuam hilo ahih manin i koihloh hamtang ding i kingen phapha nuam hi. Mikangte'n "to wash your dirty linen in the public" cih kammal manpha zang uh a, a cihnopna in "i puan nin mipi mai-ah sawp" cihna hi. Mi theih dinga kilawm thu leh la om a, mipi theih ding a kilawmlo thu leh la mah om hi. A diakin Pawlpi kibalna, kikhenna pen i suahkhiat loh dingin deihhuai penpen hi. Kuamah in hong gum ding hong thapiak ding sangin i lungsim toina, i lungsim kawcik ahihna hong mu zaw uh hi. Mite'n thungetna tawh hong phawk sangin "ahi ding mah aive" hong cihsan thei hi.

3. PAWLPI KIKHENNA: Bang hangin Zomite’ Pawlpi kikhen toto hiam? Bang hangin lomkhat a om khawm thei lo i hi hiam? Hih thu dawnna a kicingin kidawng theilo ding hi. Pawlpi kikhenna hang lian mahmah khat ahih leh Pawlpi phut (founder) lungsim tawh upa khawng na sem, ama thu bek thu a sa mite hang zong hithei hi. Ama ngaihsutna tawh a kituak loh ciangin Pawlpi ama neihsa bangin siate khawng makai pawlkhat khawng tawpsak theizah dong thuneihna deihte hang ahi hi. Pasian Pawlpi pen kha thu tawh makaih loin ci leh sa tawh makaih ahih manin ama hoihsak bangin gamta giapgiap lel cihna hi. Tua ciangin Lai Siangtho koilai hiam panin a zo peuhpeuh sia sem thei dingin i kingaihsut zong dahhuai hi. “Sia sep ding kingap mahmah lel ing,” cih tawh sia sep ding hilo a, Pasian sapna ngahte sep ding hi. Tua bek hiloin Pasian nasep pen kivakna “nek leh tak zonna” bangin tuhun ciangin kingahsun ta ahih manin Pasian sapna ngah lopi, tuucingpa’ aw za loin tuucing nuam i om man zong hithei hi. “Suplawh” dinga hong kipia siate pen Pasian sapna ngah hi keileh hong semlo ding uh hi. Tuhun ciangin “meetlawh” ding bek ngaihsutna tawh sia sem i omleh Pawlpi neipa i Topa’n hong dawm hetlo ding hi.

PAWLPI pen Topa pumpi hi, a founder "Jesu Khris" hi. Tua ahih manin Pawlpi khat a pankhia mite khut sungah tua Pawlpi tawp ding ding cihleh tua bang tektek in zoptoh ding cih thu omlo hi. Bang hang hiam cihleh Pawlpi pen Khris pumpi hi a, leitung kipawlna kiphutkhia kitawpsak kik tuate tawh teh theih hilo hi. Upa sem nuam ahih hangin Kha Siangtho makaihna, Lai Siangtho simna leh thungetna cih bang neilote hangin Pawlpi in leitung kipawlna “social club” khat bangin kimakaihna ah buaina piang hi. Kawlgam galkap buluhna hangin buaina a pian bangin Pawlpi tampi upate buluhna hangin buaina piang hi.

Pastorte pen Pasian sapna hang tawh Lai Siangtho na sin uh hi. Tua zawh ciang Pasian sawlna bangin Pawlpi sung khawngah na hong sem uh hi. Upate, Pasian sungah nungta mite'n Pastorte thapiak na siam uh a, ahih ahangin Kha Siangtho sungah nungta lo Upate'n Pastorte amau "employee" dana mu in sepna kong guatsa uh hi, ka ut uh leh hong tawpsak thei kahi uh cih ngaihsutna nei uh hi. Tua bang Pawlpi cidam hun neilo hi. Pastorte gensia bawlsia nuamte pen daupai lo uh hi. Kum 45 Pasian na ka sepna ah Pawlpi Siate a langpan mite mi lawhcing ahih sangin lawhsapna, tu leh tate nangawnin a nu leh pate’ gensiat Pawlpi sungah kikhawm nuam loin biakinn tawh a kigamla ka mu hi.

4. KHANGNOTE LEH SUNDAY SCHOOL NAUPANGTE: Gamdang tung Zomi Pawlpite’n biakinn lei ding lam ding i hanciam uh hi. Tuate ahi ding mah ahi hi. Ahih hangin tua biakinn sunga kikhawm dingte tuhun i khangnote leh Sunday School naupangte hi. Amaute ading bangzah Pawlpi in hanciamna i neihpih hiam? Kum khat budget i bawl ciangin a niam penpen ngahte ahi uh hi. Amaute mailam khualna tawh biakinn i hanciam lai-in amau kha lam pianthakna ding hong khantohna ding uh i vaihawm hiam? Tua thu i gen laitakin tuhun dotna hong kidong gige khat ahih leh “Sunday School ah Zokam tawh tate hilh ding maw, English zangzaw ding” cih hi. Hih dawnna pen a tom in kidawng ding hileng naupangte teltheih penpen pau tawh Pasian thu hilh ding hi. Tua mah bangin Sunday School pen Zokam sinna hi loin Pasian thusinna ahi hi. Nu leh pa, tate tawh nai 24 sung omkhawmte’n i tate Zokam telsak zolo i hihleh Sunday School ah nai khat sung hun zatkhopna tawh Zokam theihsak zawh ding hilo hi.

5. LAIPIL KHANGNOTE: Laipil khangnote ka muh ciangin lungdamhuai kasa hi. Mailam ading lametna leh lawpna hong pia uh hi. Gam thumna i tun zong amau nuntakna ah a gah kine ding hita cih kimu thei hi. Nu leh pate bangin nasep a muh peuhpeuh uh a semte hi nawn loin, mivom mikang tawh liangko kikimin nasemte hong hita uh ahih manun ki-angtang mahmah hi. Ahi zongin laipilna hong ngah pawlkhat in amau a pil pen bangin hong kingaihsut khak ciangin keima ommun panin ka dah mahmah hi. Eima sinna ciat ah theihna nei i hih pen ahi ding mah ahi hi. Ahi zongin ei bek a thei pen i kisak khak ding deihhuai ka sa kei hi. Bang hang hiam cihleh khang masate’n note bangin hamphatna nei hile uh amau zong sangpi mah na tung ding uh hi.

Pasian zat khangnote tuni in Sunday School camp, Youth Camp ah thugen ding Mikang pau leh Zokam tawh gen ziahziah ding Topa’n hong piak ka muh ciangin ka lungdamna lian mahmah hi. Tua in hong phawksak pen America gam a piang naupangte ei India leh Kawlgam laisiamna tawh kimakaih thei nawnlo cih zong kitel mahmah kasa hi. America gama Middle School zo a, High School dong hong zo khangnote in tulai naupangte leh nu leh pa kikalah zong kitelsiamna a pian theihna dingin taangmi hong sepsak uh hi. Tua khangnote mah mission vei hong tam uh a, US passport tawh Middle East, Asia khawngah short-term mission pai ka muh ciangin 2009-2010 lai a, “Zomi in Diaspora for World Evangelization” cih Fuller Theological Seminary a ka gelh laibu lungtup hong tangtung taktak hitah-a maw ciin ka ngaihsun a; ka om mun panin Topa’ tungah lungdam ka koko hi.

Ka thukhupna dingin, hih a tung kong gelh thute pen Zomite ngaihsutna leh muhna, sepna leh kalsuanna ah - hong phongto, hong khanglosak, hong lamlak leh hong thapia ding cih deihna tawh kong gelh hi a, mimal ahi a, Pawlpi ahi zongin kuamah kawkna, mawhsakna, leh zahkona hi peuhmah lo hi. Dr. Lian Sian Mung in ei Zomite pen a “pahpahte” hi hang acih bangin a zang pahpah thei dingin Topa Pasian in thupha hong pia hen.

Rea��es:

Post a Comment

0 Comments