Two-Storey(40'x80)SBC Building Ka bangkuapite inn aa panmun len phamawhte leh it leh ngaih hong kihel thei teng.
March 15, 2026 - Written in Chin ( Zomi ) Only


Ka laphuakte uh laam kawmsa in na sa uhhi.
Pulaak masakna: Hih kong suan kik thuahthuah lai pen a beisa kha 4 kha 5 sung a kisuangsa ahih hangin, kei mahmah in bangteng meek kha mawk ka hi tam ki-sumelh suak hiau hi. Tua sungah mi mal khatciat in thu manpha thu laigil hoihnonote hong gelhte zong ki-en kik thei nawn lo khongta ahih manin pammaihsa in ka hehluat manin Khangluite'n "Tuikia/tuita adah man a nui" acih mah bangin ka nui kalkal zawsop a tua tawh ka kihehnem hi.
SAIZANG BAPTIST CHURCH(SBC) MUALSUANG KIPHUT THAK
November 01, 2025
Pu Awn Za Pau Thugenna:
A masa in tuma kum 22 lai pek a, Saizang Baptist Church Biakinn Thak Hon Pawi leh SBC kiphut zawh kum 66 cinna Diamond Jubilee vaii mah tawh ka thugen hong pan pah masa nuam ing. A tangthu a tuan thute kong gen deudau nawn kei ding a, tu phingphing a mualsuang kiphuh na vaii hong pulaak nuam ka hihi.
Ih biakinn ih lam zawh ciangin ih SBC (Saizang Baptist Church) tangthu akipan ih khuasung a om biakna khempeuhte tangthu ih gelh hi. Jubilee la innkuante tangthu banah Saizang khuapi pan madawk deuhte tangthu zong kihel hi. A tomin gen leng Saizang khuapi tawh kisai tangthu tuan thu thucinh thutang, ih phawk khak zahzahte thu khempeuh khawmtuah in, mikang pau in; ‘The Chronicle of Saizang Khuapi’ – Zopau in ‘Saizang Khuapi Tangthu Namcin’ lai mai 300 val asah laibu zong, bu 400 kihawmkhia hi.
Hih laibu akibawl a kipan laibu sung a, akihel nai lo sum zatnate zong ko pata (Tg Vum Suan Mung) mah in a na vaan gai ka hi uhhi. Ih biakinn ih lam zawh phet in, Pastor Rev Sya Thang leh Building Committee Chairman Pu Suan Kamte in zong mualsuang phuh ding vaii tawh kisai, paupihna hong nei ngei napi, ih sep ih bawl lah mi tampi in hong theihpihsa hi a, athu ala sum bei sazian dongin laibu in zong bawl khin na-ngawn ih hihteh ci’n ka thukin kei kha hi.
Hun hong paipai a hun hong beibei in, kum 20 bang hong val petmahta hi. Ih pawlpi sung bek mahmah zongah, biakinn thak lam lai a suak leh suak nailote in, a mang in zong man kha ngei beek lo ding uhhi. Ih laibu suahsakte lah ei Zomi diakdiak bang ih manlah tumteng tek tawh, laisim kikin bawllo lua mahmah ahih manin, a tuntunna zong kithei nawn lo lai ding hi. Kei na-leng in ka kem kha nawn kei a, gamdang ka tunteh hah zon kikin bu khat ka ngah kik kha ngawngaw hi.
Hih thu piangsa teng ka ngaihsut tuah ciangin, laibu a sim a ih theih ih muh sangin, muh theih lawn theih ding mahin mualsuang mah kiphut veva leh mitkha sungah zong mangg nawn lo ding a, naupang pawl khatte in hih mualsuang tung tawn a, amah zong a gol ciangin, mailam ah etteh in tupna gelna a neih theih tuam khak thah leh cih lam ka deih bawl ciangin, mualsuang phut ding ka lung hong tu semsem hi.
Tua hi a, 2025- tukum sung mahin ih SBC Siapipa Rev Thang leh SBC President Pa Kham Go ka na hopih leh Rev Thang in hong taii bawl pian liangin: “En ih biakinn lam zawh pek a ih hon paupih khitsa hi ven!” hon cih lek ciangin ka aitang teng hong palhin ka lung akim mahmah semsem hi.
Tha ngah lua kisa tua zawh ciangin, ama hong thugen thuah ding zong ngak man nawnlo in: Tua ahih leh Sya Thang aw lungdam mahmah ing in, SBC pawlpi mah in akilawm theithei dingin hong vaihawm sak un la, hih vaii tawh kisai a bei khempeuh ko pata in hong sikh nung kaci buatbuat kha pah hi. Tua banah ih khuasung ciang bekmah huamin bawl le hang a, hong pai khempeuh sun-an maw nitaak an maw? no hoihsak zawkzawk neekkhat zong kong luii ding uh hi, ka ci pah samsam hi.
Pasian in ih thu ngetnate hong dawngin tuni in mualsuang kiphut thak honna uap ding a hong pai pawlpi a tuamtuam pan Sia Sia/Siamate, khuanu khuapa a kuamah khempeuhte tungah lungdam mahmah ung cih hong pulaak phapha nuam ing.
Anihna-ah: Mualsuang tung a kigelh tua hun laitak a, hong nusia khinsa kanu kapa suahpih ka laizomte leh zite tawh kisai in, President Pa Kham Go in la zong hong phuak le ucin hoih venteh aw Pu Pau aw hong ci hi. Tua hong cih ciangin hi mah tah a, kei kivakhna lah hi hialhial kei ven… ci’n hi hen! Lah ci lo, hi kei hen! Lah ci thei vat lo in ka dakh niuhneuh phot tadih hi. La phuak siam dia ka muan mahmahte gtn: Ka nau lah ahi ka lawm lah ahi, Pu Awn Do leh tu laitak bel hausapa kici leng kua mah’n deih kiak in Pu Suang Zamte hoh galcial phial mawk ding ka hiam ka ci simsim hi.
Ahi zongin ka ommuanin ka ngaihsutsut simsim leh Pasian hong lam lahna mah ih ci diam, a nuai a bangin Latung awkaih a sak theih dingin dawng li ka ngah hi.
Pu Awn Za Pau Phuah
1.(a)Ciinmang aw e ka ciin mang aw, sim lei ka Sianmang aw e.
(b)Ciinmang hawmsiam sul a ka zuih, alel dawn, kuitung ing/dawnsuang ing e.
2.(a)Ciinmang khakiat Zogam kuam ah, zata sinlai giak aw e.
(b)Lailung guhling bang dohal a, tung Sianmang siangah ngan’ge.
3.(a)Phamsa tun zua laizom ngaih teng, vangkhua hai bang ngak aw e.
( b)Gam vangla-ah na vonnih leh na sawn ngaihteng, Sian siam tang bang dam ung e.
Ka nau Pi Man Za Ning Phuah
1.(a)Saitui vangkhua kil bang khan maa bang na pat, na sawn min "Lang Kim Hong” sa’nge
(b)Hamm bang huaii siam ciin lianu aw, na sawn min “Thang Huaii Cing” sa’ng e.
(NB: La a ih sak ciang in ‘Kim Hong’ leh ‘Huaii Cing’ ci leng lem pah lel d hi.)
Ka la phuakte lakah a khiatna leh adeihna telgen thuah ding khat zong kulin ka um kei hi. Ahi zongin, La nambat (1).na tawh kisai in athu bulpi leh apiang thute kong telgen thuah lohin ka lung a kim thei kei hi.
Ka suahpih sanggam ka upen lah ahih bek thamlo in, adiakdiakin ko anaute teng lakah, kei a’dingin ka leitung Pasian taktak mah lah ahi, ka bangkuapipa Major Zel Za Lang in 1958 kum tan sagih ka sin akipan hong pantah hong thuhilh hong makaihna hangin 1959 kumin kumpi laivuan tan 7 Mandalay pan ka zo hi. 1961 kum ciangin kumpi laivuan mah tan 9 (High School Final) Tedim sangpi pan ka zo hi. Akizom pai suakin 1962 kum ciangin Meiktila pan tan 10 Arts subject tawh ka zo leuleu hi. Tan 10 ka kah lai in Svience Subject kici, Physics, Chemistry, Maths cihte zong kisin thei khin napi, nipi khat sung ka va sin leh ka maingap pha kei a, ka sin ngeingeisa Arts Subject mah a la kik ka hihi.
Tan 10 ka zawh deepdaap taktak ciangin, ka u zong hong lungdam mahmah a, College, University zoptoh ding leh Medical line kici Siavuan suah theihna ding lampi hong zui hong sin in ci’n hong vaikhak tangtang hi. Tua laitakin amah ei pau in San thum ih cih Sergeant(Sgt) bek hi a, tapasal 2 nei khinin a khasum pen Kyat 107 bek ahihi.
College ah ka ki-ap taktak ciangin siavuan suahna ding kum 7 sawt kici hi. (Sang laisin kum, kum 6 leh house surgeon kum 1). Keima lungsim sungah ka ngaihsut phatphat ciangin, kum 7 sung ka u’n akisam sum leh paai hong sikh zo peuhmah lo ding hi ci’n ka muang zo peuhmah kei hi. Tua banah ka nu lah cidam sinsen cih om ngei meello ahih manin, ama nuntak lai in ken khasum sangin kanu kapa tawh ne khawm zeek khawm ding cih bekbek mah ka lungsimah om hi. Zomi sungah BA kitam luata, BSc tawh degree la ding, Tedim State High School ah Senior Assistant Teacher (SAT) sem ding cih tawh ka lungsim ka khensat a, ka u hong deihsakna ka man zawh hetlohna a masa pen ahihi.
Pasian thupha tawh a kumkumin ka zo toto a, BSc ciang ka tupna panin, a sang sawnsawn BE ka kah thei suak hi. BE ngahna ding sang lai sin kum, kum 6 mah sawt a, BE ka man kum ding ciangin, galkap bu na ut leh langlut man khitteh ei Zopau in bawk nih akici, Lieutenant (Lt) hong kipia pah ding cih ahihi. Tua hun lai in BA/BSc degree ngahsate galkap zumpi pan kisam lo in a mau a ut leh amau leh amau in luttheihna laiphah thei a, langlut a man khit ciangin bawk khat kici Second Lieutenant tawh kipansak hi.
Tua hi a, ka u in galkap bu sep ding mah hong deihsak na hi gige hi. Banghang hiam cih leh bu suahna ding OTT akici Officers Testing Team te laivuan sakna te 1951, 1956, 1959 kum tengin bu ngah ding kitelna laivuan in a thumvei vilvel mahin ong ngitnget napi’n, Zo bu pawlkhatte’ khaktanna tawh OTS akici Officers Training School kah theih nang ngah zo mahmah lo hi. Zomi (Chin) COte a ven’ khit zawh Kawl CO te a tun takteh kum (14) tak zekai-in, 1965 kum in 4th Chin Rifles pan mahin OTS ngah thei pan hi.
Mandalay ah sang ka kah lai leh Meiktila ah tan 10 ka kah lai in 4th Chin Rifles Battalion vive ah ka om a, galkapte suahtak loh dan ka tel mahmah hi. Gamsung pan hong ciah leh abu amang a kipan, azi atate kiangah ciah suak vingveng cih omlo in, amau sansan ah kigual phot niloh uhhi. Gamsung kuan ding ci leh tua bang linlian mah hi leuleu hi. A galkap ki-uk dan pen a lawp in ka lawp hethet kei hi.
Tua bek thamlo in ka pianna ka pa a sunh gige ka hi a, ka taklam mit bek ka phoisak thei a, ka veilam mit ka sinsin hang ka phoisak thei mahmah kei hi. Langlut ciangin thau hong tawisak nak hamtang ding a, kei a’ pen hong tumhdang deuh sese ding cih tawh ka gawm khawm ciangin, ka lunglut thei mahmah kei hi. Hih thute huhau in ka u in hong deihsakna a nih veina ka mang mahmah kei ta leuleu hi.
Public Works Corporation (PWC) ah nasep ka nget ciangin BE ongsa 35 in a ngetna sungah mi 6 bek hong teel masa a, tua sungah ka kihel zo hi. Hong teelte lakah a lian penpa in ka u na thei ahih man ahihi. Kumpi nasep ka sep sungin Chin College Construction Project ah ka sep tawh kigawmin Zogamah kum 20 sung vilvel ka sem hi. Zanggamah kum 17 ka sawt a, ka nasepna khempeuh kumpite in akipaakpih mahmah project lian vive ka len paisuak hi. A taktak leii lamna sangin lampi ziikna lam ka lungtu zaw hi. Lamdung teng kawm kawikawi ding cih pen suakta kasa mahmah hi. Ahi zongin leii lianpi bawlna vive ah ka pensen laak dong ka sem kha paisuak hi. Tua leii lianpi vive lakah kei a uham pen mah ka hi a, tua lote 1970 khit lam vive BE zosate ahi uhhi.
Ka thugen hong nungkin kik pak leng, ka u in 1990 ciangin pensen la a khualam hong zuan hi. Ih khua Saizang khuapi-ah na ten liang sangin, Kawlpi lam khawng beekah ten ding sawm zaw lo maw ka cih ciangin, ken ih khua bekmah zuat sawm ing. Kei ka neu limtakin Zolai tan 4 ciang sin khin leh Japan gal hong tung a,, Japan gal sungin gamsung vive ah om niloh ing. Gal ven ciangin Tedim ah tan 9 dong ka kah a, 1949 kumin galkap ah ka tum hi. Ka khan sungin ih khua ah tawm vei sung bekmah a om thei kha ka hi a, Ih khua -ah om ka ciim nai mahmah kei hi hongci ngeu bek hi.
Khua hausa dingin akiseh ciangin zong, amah’n lawp takin na sang pah bilbel leuleu a, kei zong nang Major pito in sephuai sa na hiam ka cih ciangin, bangbang hi leh a mun laak masak lohin ih khua ih tui a’ding deihsaknate eimau deih bangin kisem kizeek thei lo ding ka cih man hi hong cih ciangin, ih khua ih tui deihsakna lian lua mahmah ahih lam hong theisak a, maan mahmah zong kasa kawikawi zel hi.
A tawpna lamah: Ih thu gensa man kik zel leng kei mahmah in ka zahtaak mahmah ka u hong deihsaknate nih vei ka nial a, ka u’ thu mang lopa ka hi gige hi. Ahi zongin, Siavuan lam zui in Siavuan suak mah taleng zong, tu a ka dinmun sangin ka lian zaw ka sang zaw het kei ding hi. Galkap bu suak mah leng zong Major tungsiah akingah lo ding cih theihsa ahihi. Ka u’ thu ka man lohna in ih Topa Pasian in Ama hong angvan nopna lian zaw tham ahih manin, hih bang lungsim a vom dingin hong bawl hong lamlak hi zaw ding hi, ci’n upna lianpi ka neihna tehci hong pang ka hihi.
Tua mah bang ngeiingeii in, kei zong ka u ka deihsak zawknate hong mang hi leh Kawlpi khawngah ahi zongin, khua sung mahmah ah hausa na sem lo in na om khong hilhial zenzen hi leh, khua leh tui gam leh lei a’ding a sepkhiat ih gen ding bangmah om lo ding hi. Tu’n ahih leh khua-ah tawm vei hong nuntakpih sung a, ih khua ih tui a’ding hong sepkhiatnate huhau in, a mi a sih hangin amin mangg ngei nawn hethet lo ding hi.
Tua ahih manin tuni a hong uap akuamah peuh leh ka Zomi pih khempeuhte tungah kong theihsaknop mahmah thu in: “Nuntak sau tawh nungta in na khan sung gam leh minam a’ding bangmah nasep loh sangin, nuntak tom tawh na nuntak sungin gam leh lei a’ding a sem a bawlte in manpha zaw hi” cih thuciinh pomin, ih khan sungin ei mau san tekah ih pan zawhna ciangciang tekah, gam leh leii leh minamte phattuamna ding mah bulphuhin mai nawt ciat ni cih hong hanthawn nuam ing.
Ka Lungdam, Topa Thupha mimal kim tungah hong tung kim ciat ta hen.
Ka Lungdam, Topa Thupha mimal kim tungah hong tung kim ciat ta hen.
Laigelh>>>PU AWN ZA PAU

0 Comments