Tonzang sanginnpi

Tonzang Sanginnpi Lungzuanhuai na en kik nuam hiam

Tonzang Sanginnpi C Lim

Tonzang Sanginnpi lui pen C lim a kilam pen a en kik nuam te a ding lungzuan huai peuhmah ei

Tonzang Jubilee Laibupi

Tonzang Jubilee Laibu laimai ( pages ) 150 na sim nop leh

KHUPPI' ALBUM လူပဲအတူပဲ MTV A SAWT LO IN HAWMKHIA TA DING!

Tua hi'n, kasep theih ah hih la  ေက်နပ္တယ္ pen kei ( Khuppi ) la hi cih mikim in a tel theih na ding a VCD bawl khia ding ki thawi ka hihi. 
 ဒီေတာ့ လုပ္ႏိုင္တာက ဒီသီခ်င္းက ကြ်န္ေတာ့္သီခ်င္းပါဆိုၿပီး ပရိသတ္သိေအာင္ VCD နဲ႕လုပ္ဖို့အတြက္
 ျပင္ဆင္ေနပါတယ္။




လူပဲအတူပဲ MTV ထြက္ရွိလာေတာ့မည့္ အဆိုေတာ္ ခုပ္ပီး ႏွင့္ ေတြ႕ဆံုျခင္း
ေမး။ ။အရင္ဆံုးမိတ္ဆက္ေပးပါအံုး။
ေျဖ။။ကြ်န္ေတာ္နာမည္ (khup pi ခုပ္ပီး) ျဖစ္ပါတယ္။ ခ်င္းျပည္မွာပဲေမြးတယ္။ ၉၃ ခုႏွစ္မွာ ရန္ကုန္ေရာက္လာတယ္။၂၀၁၀ မွာ စိတ္ပညာနဲ့ေက်ာင္းၿပီးတယ္။ အိမ္မွာေခၚတဲ့နာမည္ႏွင့္ အႏုပညာနာမည္ကေတာ့ ခုပ္ပီး ျဖစ္ပါတယ္။
ေမး။ ။ ဂီတကို ဘယ္ခ်ိန္ထဲက ၀ါသနာပါခဲ့တာလဲ။
ေျဖ။ ။ငယ္ငယ္ေလးထဲကေန ၀ါသနာပါတယ္။ကၽြန္ေတာ္တို႔ ရန္ကုန္ေရာက္တဲ့အခ်ိန္မွာ မိသားစုကလည္း သိပ္အဆင္မေျပေတာ့ ဂီတဘက္ကို သိပ္မလိုက္စားျဖစ္ပဲနဲ႔ ေက်ာင္းပဲတက္တယ္။ ေက်ာင္းၿပီးတဲ့အခ်ိန္က်ေတာ့ အသက္ ကလဲႀကီးၿပီဆိုေတာ့ အဆိုပိုင္းပဲ လုပ္ျဖစ္သြားေတာ့တယ္။
ေမး။ ။မိဘမ်ိဳးရိုးေတြထဲမွာေကာ ဂီတနဲ့ပတ္သတ္တဲ့သူေတြရွိလား။
ေျဖ။ ။မ်ိဳးရိုးဆိုတာ သီးသန္႕ႀကီးေတာ့မရွိပါဘူး။ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ့္ဦးေလးကေတာ့ ခ်င္းသီခ်င္းေတြေရးတဲ့သူ တစ္ေယာက္ျဖစ္တယ္။ သူ႕ေခတ္ သူ႕ခါမွာဆိုရင္ သူလည္းနာမည္ၾကီးတစ္ေယာက္ပါပဲ။ သူေရးတဲ့သီခ်င္းေတြဆိုရင္ လူတိုင္းၾကိဳက္ၾကတယ္။ အခုလည္းသူရွိေနေသးတယ္။သူ႕ကိုလည္း ဂီတနဲ႕ပတ္သတ္ရင္ ကြ်န္ေတာ္ အျမဲတမ္းတိုင္ပင္ပါတယ္။
ေမး။ ။ျမဴးဇစ္ေတြထဲမွာ ဘယ္တူရိယာပစၥည္းကိုတီးခတ္တာ အကြ်မ္းက်င္ဆံုးလဲ။
ေျဖ။ ။ကြ်န္ေတာ္က ဟိုလိုဂစ္တာကိုေတာ့ အကြ်မ္းဆံုးပါပဲ။ က်န္တဲ့ဟာေတြလည္း နဲနဲပါးပါးစီတီးလို႕ရပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္က ေတးဂီတကိုသီးသန္႕ၾကီး သင္ၾကားတာေတာ့ မရွိပါဘူး။ ငယ္ငယ္ေလးထဲက ကိုယ္ႀကိဳက္တဲ့ စာအုပ္ေတြ၀ယ္ျပီးေတာ့တီးတယ္။ကန္ေဘာင္ေပၚမွာလဲ သြားျပီးတီးတယ္။ အခုေတာ့ မတီးတာၾကာျပီေပါ့။
ေမး။ ။အခု ပထမဆံုးေတးစီးရီးျဖစ္တဲ့ ““လူပဲအတူပဲ”” ဆိုတဲ့ ေတးစီးရီးျဖစ္ေပၚလာပံုကိုေျပာပါအံုး။
ေျဖ။ ။ကြ်န္ေတာ့္သူငယ္ခ်င္း မံႈပီးကအဓိကေပါ့။ DORON တီး၀ိုင္းထဲကေပါ့။ သူက မင္းအေခြလုပ္သင့္တယ္ အျမဲတမ္းေျပာတယ္။ တိုက္တြန္းေနတယ္။ ဒါနဲ႕ပဲ ကြ်န္ေတာ္သီခ်င္းေတြစုတယ္၊ ေရးၾကည့္တယ္ ျပီးေတာ့ လုပ္ၾကည့္မယ္ဆိုၿပီး စတီရီယိုအေသးေလးကေန စၾကည့္တာ ေနာက္ပိုင္းေသခ်ာစဥ္းစားၾကည့္ေတာ့ စကားပံုတစ္ခုရွိတယ္ေလ ဒူးေလာက္တင္မွ ရင္ေလာက္က်တယ္ ေပါ့။ အဲဒါေၾကာင့္စတီရီယို အႀကီးႀကီးကေန စမယ္ဆိုၿပီး ခ်စ္စမ္းေမာင္ဆီကို သြားေတြ႕တယ္။ သူကလည္းအားေပးတယ္ မင္းေငြေရးေၾကးေရးက အဓိက မဟုတ္ဘူး။ မင္းသီခ်င္းေတြက ေကာင္းတယ္ဆိုၿပီးအားေပးေတာ့ အဲဒီမွာBass Drum ဂီတသမားေတြ ရွာျပီးေတာ့ တီး၀ိုင္းေလး လုပ္ျဖစ္သြားတာေပါ့။
ေမး။ ။ DORON BAND ရဲ႕ တျခားလွဳပ္ရွားမူေတြဘာေတြရွိလဲ။
ေျဖ။ ။ DORON လုပ္ရွားမႈအေနနဲ႕ကေတာ့ အားလံုးက သူငယ္ခ်င္းေတြဆိုေတာ့ လုပ္စရာရွိတာ ၀ိုင္းလုပ္တာရွိတယ္။ လက္တေလာမွာေတာ့ တိုင္းရင္းသားအေခြေတြ တီးျဖစ္တာမ်ားပါတယ္။
ေမး။ ။ဒီအေခြမွာ သီခ်င္းေတြကို ဘယ္လိုေရြးျဖစ္ပါသလဲ ။အမ်ိဳးအစားေတြေပါ့။
ေျဖ။ ။သီခ်င္းမွာ ေတးေရးဆရာေတြ(၈)ေယာက္ပါ၀င္တယ္။ အဲဒီထဲမွာ ကၽြန္ေတာ့္သီခ်င္း တစ္ပုဒ္မွမပါဘူး၊ မပါဘူးဆိုတာ ကြ်န္ေတာ္ကေလာဘႀကီးေတာ့ သီခ်င္းေတြအမ်ားႀကီးေတာင္းထားတယ္။ ၿပီးေတာ့ ေရြးလိုက္ေတာ့ ကြ်န္ေတာ့္သီခ်င္းေတြမပါေတာ့ဘူး သူတို႕သီခ်င္းေတြက ကြ်န္ေတာ္ေရးတဲ့သီခ်င္းေတြထက္ ပိုေကာင္းလို႕ေနမွာေပါ့။
ေမး။ ။ အခု ကိုယ္တိုင္ သီခ်င္းဘယ္ႏွစ္ပုဒ္ေလာက္ ေရးျဖစ္ထားျပီလဲ။ဘယ္လိုပံုစံအမ်ိဳးစားေတြကို ၾကိဳက္ႏွစ္သက္လဲ။။
ေျဖ။ ။ကြ်န္ေတာ္ေရးထားတာ (၇)ပုဒ္ေလာက္ေတာ့ရွိမယ္။ ကြ်န္ေတာ္ ROCK ကိုဘာေၾကာင့္ႀကိဳက္သလဲဆိုရင္ ျမန္မာျပည္မွာတင္မကဘူး ကမၻာေပၚ မွာလဲ ေအာက္ေျခလူတန္းစားက ပိုမ်ားတယ္ေလ။ ကၽြန္တာ္လည္း ေအာက္ေျခလူတန္းစားထဲမွာပါေတာ့ ခ်စ္တာေတာင္မွ အျပင္းစားခံစားၿပီး ဆိုပစ္လိုက္မယ္။ ကိုယ္စိတ္နာတဲ့ အေၾကာင္းအရာတစ္ခု၊ ကိုယ့္မိသားစု၊ ကိုယ့္ခ်စ္သူအေၾကာင္းေတြဆိုရင္လည္း ROCK နဲ႕ပဲေဖာ္ထုတ္လ္ိုက္ခ်င္တာ။ ဒါေၾကာင့္ ROCK ကိုပဲ ရူးသြပ္တာပါ။
ေမ။ ။အႀကိဳက္ဆံုး ျပည္တြင္းျပည္ပ အဆိုရွင္ေတြ BAND ေတြအေၾကာင္း ေျပာေပးပါ။
ေျဖ။ ။ ျပည္ပမွာဆိုရင္ေတာ့ ႀကိဳက္တာေတြေတာ့အမ်ားႀကီးပါပဲ။ ဒါေပမဲ့ တစ္ခ်ိဳ႕ BAND ေတြက ျမန္မာျပည္နဲ႕အရမ္းကြာတာေတြရွိတယ္။ ျမန္မာျပည္နဲ႔ ထိေတြ႕မႈမရိွေသးဘူး။ ခ်ျပလိုက္ရင္လည္း နားေထာင္ေပး မယ္သူ႕ မရွိဘူးျဖစ္ေနတယ္။ ဒီမွာလည္း မၾကားဖူးၾကဘူးေလ။ ျပည္တြင္းမွာေတာ့ ကိုညီထြဋ္၊ ကိုေလးျဖဴ၊ ကိုမ်ိဳးႀကီးတို႕ကိုႀကိဳက္ပါတယ္။
ေမး။ ။အခု ‘ ‘ လူပဲအတူပဲ” ဆိုတဲ့ Album နာမည္ေပးျဖစ္တဲ့အေၾကာင္း ေျပာေပးပါအံုး။
ေျဖ။ ။ ဒီ Album ေပးျဖစ္တဲ့အရာကေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ တိုင္းရင္းသားေတြ အမ်ားႀကီးရွိတဲ့အခါက်ေတာ့ အသားေရာင္ေတြ၊ ဘာသာစကားအမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိတယ္။ ကြ်န္ေတာ္ ရန္ကုန္စေရာက္တုန္းကေတာ့လည္း တုိင္းရင္းသားေတြၾကားထဲမွာ ခြဲျခားမႈေလးေတြ နဲနဲေတာ့ရွိတယ္။ အဲဒါကို စိတ္ထဲမွာ ခံရခက္ေနတယ္။ ကြ်န္ေတာ္ တကယ္ျပန္သိလိုက္ရတဲ့အခ်ိန္မွာ လူေတြ ဘယ္ဘာသာပဲ ကိုးကြယ္ကိုးကြယ္၊ဘယ္လိုအသား ေရာင္ပဲရွိေနရွိေန၊လူရဲ႕ရပိုင္ခြင့္က ဒါပဲရွိတယ္။ လူတစ္ေယာက္မွာ ၂၄ နာရီထက္ ရပိုင္ခြင့္ ပိုမရွိဘူး ကြ်န္ေတာ္တို့အားလံုး ရပိုင္ခြင့္က ဒီထဲမွာပဲရွိတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လူဟာအတူပဲဆိုတဲ့ Album ကို ေပးျဖစ္ သြားတာပါ။
ေမး။ ။ ဒီအေခြထဲမွာပါတဲ့ လူေျပာအမ်ားဆံုးျဖစ္တဲ့ ေက်နပ္တယ္ သီခ်င္းနဲ႕ပတ္သတ္ျပီး ဘာေျပာခ်င္ပါလဲ။
ေျဖ။ ။ဒီသီခ်င္းက ျကိဳက္ေတာ့ၾကိဳက္တယ္။ ႀကိဳက္လို႕လဲ ဆိုခဲ့တာေပါ့။ ဒီသီခ်င္းကို Mixing ဆြဲတဲ့အခ်ိန္မွာ မသံုးေတာ့ဘူးလို႕ ဆရာခ်စ္စမ္းေမာင္ကို ေျပာတာေပါ့။ ဒီသီခ်င္းက အရမ္းေပါ့ပ္ဆန္ေနတယ္ မသံုးခ်င္ဘူးလို႕ေျပာေတာ့ ဆရာခ်စ္က ခုပ္ပီး မင္း ဒီသီခ်င္းကို မပယ္နဲ႔ ေကာင္းတယ္ေပါ့။ အဲဒါနဲ႕ ဆရာခ်စ္စမ္းေမာင္ေျပာလို႔ သံုးျဖစ္သြားတာေပါ့ေနာ္။ ၿပီးေတာ့ ဒီသီခ်င္းကို လမ္းေဘးဆိုင္ေတြမွာလည္း ေလးျဖဴဆိုတဲ့ ေက်နပ္တယ္သီခ်င္းဆိုၿပီး ေရာင္းေနတာေတြ ေတြ႕ေနရတယ္။ ကားေပၚေတြမွာလည္းဖြင့္တယ္။ ဖုန္းေတြ ထဲမွာလည္း ဖြင့္ေနၾကတယ္။ ကြ်န္ေတာ္က မႀကိဳက္လို႔ ပယ္ထားတယ္ဆိုေပမယ့္လည္း အခုဆိုရင္ ပရိသတ္နဲ႕ တသားထဲက်တဲ့အတြက္ ပီတိေတာ့ ျဖစ္သြားတာေပါ့ေနာ္။
ေမး။ ။ ဒါဆိုရင္ ေက်နပ္တယ္ဆိုတဲ့ သီခ်င္းကို ေလးျဖဴဆိုတာမဟုတ္ဘဲနဲ႔ ခုပ္ပီး သီဆိုတာဆိုျပီး ေျဖရွင္းတာေတြ မလုပ္ဘူးလား။
ေျဖ။ ။ ကြ်န္ေတာ္က သီးသန္႕ေျဖရွင္းတာေတြ မလုပ္ေတာ့ပါဘူး။ လုပ္နိုင္တဲ့အင္အားလဲ မရွိဘူးေပါ့။ ကြ်န္ေတာ္႔ကိုလည္း ပရိသတ္ေတြက လူသိရွင္ၾကား သိတာလဲ မရွိေသးဘူးေလ။ ဒီေတာ့ လုပ္ႏိုင္တာက ဒီသီခ်င္းက ကြ်န္ေတာ့္သီခ်င္းပါဆိုၿပီး ပရိသတ္သိေအာင္ VCD နဲ႕လုပ္ဖို့အတြက္ ျပင္ဆင္ေနပါတယ္။ ၿပီးေတာ့ ဒီသီခ်င္းကိုလည္း ကြ်န္ေတာ့္သူငယ္ခ်င္း မုန္ပီးက ေရးေပးတာပါ။
ေမး။ ။ ဒီအေခြထဲမွာ ကိုယ္တုိင္အားရတဲ့သီခ်င္းက ဘာသီခ်င္းျဖစ္မလဲ။
ေျဖ။ ။ ကြ်န္ေတာ္ အားရတဲ့သီခ်င္းကေတာ့ အကုန္လံုး အားရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ထူးထူးျခားျခားေလးျဖစ္တဲ့ သီခ်င္းကေတာ့ နွစ္ေခါက္ေလာက္ျပန္တီးရတဲ့ သီခ်င္း 'ဘာေၾကာင့္လဲ' ဆိုတဲ့သီခ်င္းေပါ့။ အဲဒီသီခ်င္းကို အခုထိမရိုးဘူး။ ႏွစ္ေခါက္ေလာက္ ျပန္နားေထာင္ရလဲ ဒီတိုငး္ပဲ ဘယ္ခ်ိန္နားေထာင္ေပါ့။ ဘာလို႕လဲဆိုရင္ ကြ်န္ေတာ္တို႕ဆိုရင္ ခဏခဏအသဲကြဲတယ္ေလ။ အသဲကြဲတိုင္းလည္း ဒီသီခ်င္းကို ျပန္နားေထာင္ျဖစ္တယ္။ ဆိုတုန္းကလည္း နွစ္ခါဆိုရတယ္ သီခ်င္းကလည္း ကီးမျမင့္ပါဘူး။ ေအးေအးေလးပဲ။ သီခ်င္းအားလံုးၿပီးမွ ကြ်န္ေတာ္မႀကိဳက္လို႕ စတီရီယိုကိုျပန္သြားၿပီး ျပန္သြင္းရတဲ့သီခ်င္းျဖစ္ေတာ့ အမွတ္တရပါပဲ။
ေမး။ ။ အခု MTV ရိုက္ေနတယ္ဆိုေတာ့ ဘယ္အဆင့္ေရာက္ျပီလဲ။
ေျဖ။ ။ ကြ်န္ေတာ္ကေတာ့ ေကာင္းေကာင္းေလးရိုက္ခ်င္ေတာ့ နာမည္ႀကီးဒါရိုက္တာေတြနဲ့ရိုက္ခ်င္တာ သူတို႕ကလည္းမအားဘူး။ ဒီႏွစ္ကုန္ေလာက္မွ အားမယ္ဆိုေတာ့ အခုဒါရိုက္တာအသစ္ေလးေတြနဲ႕ ခ်ိတ္ထားတယ္။ ကိုသံုးေပါင္နဲ႔ ဘယ္အပိုင္းရိုက္မယ္ Story ပိုင္းကိုေတာ့ အသစ္ေတြနဲ႕ရိုက္မယ္။ ၄ပုဒ္၊ ၅ပုဒ္ေလာက္ကို ကြ်န္ေတာ္ ဂ်ပန္မွာလည္းရိုက္ထားတယ္။ အေမရိ ကားမွာလည္း ၃ပုဒ္ေလာက္ ရိုက္ထားတယ္။ အဲဒါေတြနဲ႕ေပါင္းၿပီးေတာ့ ခ်ျပဖို႕ေတာ့ျပင္ဆင္ေနပါတယ္။
ေမး။ ။ ဒီအေခြထြက္ျပီးေတာ့ ပရိသတ္ၾကားထဲမွာ ကိုယ့္သီခ်င္းကိုယ္ျပန္ၾကားျပီး ပီတိျဖစ္မိတာရွိပါသလား။
ေျဖ။ ။အရင္ကဆိုရင္ ကြၽန္ေတာ့္အေခြေတြကို ကားသမားေတြကို လက္ေဆာင္ေပးတာရွိတယ္။ အဲဒီမွာ သူတို႕ကဖြင့္ၿပီးေတာ့ မင္းဆိုတာ အရမ္းေကာင္းတယ္ဆိုၿပီး ေျပာတယ္ တစ္ခ်ိဳ႕ကလည္း ကၽြန္ေတာ္နဲ႕ ဓါတ္ပံုတြဲရိုက္တာေတြ ရွိတယ္။ကြ်န္ေတာ့္ကို လက္မွတ္ထိုးခိုင္းတာေတြ ရွိတယ္၊ လက္ဖက္ရည္ဆိုင္ေတြမွာ ဖြင့္တာေတြရွိတယ္ အဲဒီ လိုဆိုရင္ ပီတိျဖစ္တာေပါ့။
ေမး။ ။ ပရိသတ္ကို ေနာက္ဆံုးဘာမ်ားေျပာခ်င္ပါသလဲ။
ေျဖ။ ။ကြ်န္ေတာ့္ကို ၾကားဖူးတဲ့သူေတြေကာ၊ မၾကား ဖူးတဲ့သူေတြေကာ ေျပာခ်င္တာကေတာ့ ကြ်န္ေတာ့္သီခ်င္းေတြကို အားေပးျကပါ။ ကြ်န္ေတာ္ကလည္း ပရိသတ္အတြက္ အေကာင္းဆံုးသီခ်င္းေတြကို ဆက္လက္ ဖန္တီးေပးသြားမွာပါလို႕ေျပာခ်င္ပါတယ္။
အင္တာဗ်ဴးအေဟာင္းမွာ သီခ်င္းလင့္ခ္ထပ္ျဖည့္လို႔ တင္ဆက္လိုက္ပါတယ္။ သူ႔ရဲ႕ MTV ကလည္း ထြက္ရိွေတာ့မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ `ေက်နပ္တယ္´ကို ေလးျဖဴဆိုတယ္ ထင္ေနသူတခ်ိဳ႕အား ဒီပို႔စ္ကို ျပလိုက္ေစခ်င္ပါတယ္။
* လူပဲအတူပဲ *
ေတးေရး- ေစာ္ဘြား၊ F သားငယ္၊ KNO၊ မုန္ပီး၊ သြန္းပူ၊ KT ေပါင္၊ မားကတ္စ္၊ ZT
Studio- PTL
DORON BAND
Khup Pi- vocal
AKAM- guitars
AVAN- Bass
Mung Pi- Keyboard
Wai Phyo- Drums
Harmony
စံပီး၊ ေစာ္ဘြား၊ စြန္းမုန္၊ A Kam ၊ ခုပ္ပီး
Mixing & Mastering
Chit San Maung
01 - အားလံုးအတြက္
02 - ေက်နပ္တယ္
https://my.pcloud.com/publink/show…
03 - မငိုပါနဲ႔
https://my.pcloud.com/publink/show…
04 - ရင္ဆိုင္လိုက္
https://my.pcloud.com/publink/show…
05 - ဘာေၾကာင့္လဲ
https://my.pcloud.com/publink/show…
06 - အတူပ်ံသန္းမယ္
https://my.pcloud.com/publink/show…
07 - ဘယ္ေတာ႔မွမေမ႔ဘူး
https://my.pcloud.com/publink/show…
08 - အိပ္မက္ဆိုး
https://my.pcloud.com/publink/show…
09 - အခ်စ္ေၾကာင့္
https://my.pcloud.com/publink/show…
10 - သတိရေနဆဲ
https://my.pcloud.com/publink/show…
11 - ဒီတိုင္းေလးပဲ
https://my.pcloud.com/publink/show…
12 - အိပ္မက္
https://my.pcloud.com/publink/show…
တစ္ေခြလံုး - https://my.pcloud.com/publink/show…
OR
လင့္ခ္ႏွစ္ခု တစ္ပုဒ္ခ်င္းေတြလည္းပါတယ္။ အဲ့ဒါမွ အဆင္မေျပလည္း ......





NAUPANG TE GEN TOPA ZEISU TANGTHU KAWL PAU TAWH ZOMI SUBTITLE PART 2


NAUPANG TE GEN TOPA ZEISU TANGTHU KAWL PAU TAWH ZOMI SUBTITLE PART 1



WORLD CHANGER GENERATION YOUTH CONFERENCE USA 2016

World Changer Generation Youth Conference 2016 
The Living Water for Eternal Life ( John 4 : 14 ) 

Hosted by Kingdom Ministry ( Evan. DLalpu )  
https://www.facebook.com/Kdomministry/ 

Speakers : Dr. Khin Khin Moe
                    Syama. Lone Lone
                    Rev. Zaw Saing
                    Evan. Dlalpu
                    Rev. Dr. Gin Khan Khual & Syama. Huai Man Cing 

Singers : Myo Kyi, Chit San Maung, Zam Nuu, Lah Phaw Hsat ,
                 Ngae Nge Lay, Joseph Aung

Band : MYC ( myanmar Young Crusader )  
             Chit San Maung - Guitar 
              Pipi - Keyboard  
              Thu Thu - Bass
              Wai Phyo - Drum 

Location : VBC - 24/7 Building Chapel 1 
               2702 E 81st St Tulsa, OK USA 

Dated : July 21 -24 , 2016 ( Thu - Sun )

Contacts : Evan. Dlalpu ( 918 - 938 - 8794 )
Isaac. Mangpi ( 918 - 813 - 5878 )
Muanpi ( 918 - 813 - 8574 ) 
Jesu-it Khaitawng ( 918 - 344 - 6278 )

For more pic & videos >>> Kingdom Ministry

Dr. Khin Khin Moe Introduction
Evan.Ds.Lalpu ( Organizer for World Changer Generation Youth Conference USA 2016 )
Syamah Lone Lone
Zam Nu
Nge Nge Lay
Naw Lah Phaw Sat
Joseph Aung
Kam
Rev.Zaw Saing
Myo Gyi
Chit San Maung

Nu Piang Ngaih Don (kum 24) Yangon Vaidawnna Tungtaang Lungdam Kohna


Nu Piang Ngaih Don( Kum 24/Dimpi-Gualnam) tungtang Yangon Innteek Lampan 
Lungdam Ciaptehna

Ka nau uh Nu Piang Ngaih Don(Kum 24, Dimpi-Gualnam) in sum leh pai zong in a 
paina Singapore gam pan deih loh pen sihna 26/7/2016 ni-in hon tuak a, a 
luanghawm Kawlgam hong kipua ding a cih ciangin Yangon ah sanggam, khuapih 
tuipih ka tam loh uh ziakin kua mah zong genngam kum ngam lo-in ka om uh hi. A 
hi zongin Zomi makai te in gam leh nam veina taktawh hong mapan pih uh a, va-
ak tangin vaphual tang a cih bangin sih nua-ah ka ki angtang mahmah uh hi.



Amasa belbel ah Singapore a om Zomi makai te leh mimal tungah genzawh loh 
lungdamna kon ko uh hi. Luangphaam in hun leh vai thempeuh ah hon buaipih bek 
hilo in, a hunhun in sum leh pai bei-in thu leh la nong zaksak manun lungdam 
mahmah hi. Piang Ngaih Don vai-ah khitui naptui tawh sep ding bawl ding mel 
theilo in ka om laitak un, vai lianpi ahih lam hon telsak in Zomi bup bek 
thamlo, Kawlgam bup nangawn tawh ki meemat thu ahih lam hon phawksak a, August 
ni 8 nitak in Yangon “OM” zum ah meeting a bawl Zomi National Council (Dr. 
Khen Za Sian), Zomi Youth Association( Sya Peter Mangpu), Zonu’ Tongluan, 
Gualnam Innkuan-Yangon te leh a kihel mimal tungah lungdam kong ko uh hi.

August 13 ni-in a luanghawm Yangon hong tun ciangin Zopuan silh in 
Vanleengtual ah hangsan takin Vinyl tawh a dawn Zomi kipawlna tuamtuam leh 
mimal thempeuh tungah lungdamna kong ko nuam uh hi. Ka phawk pak uh ah Global 
Zomi Alliance in mipi zuih theih ding Bus khat, ZNC leh Gualnam Innkuan-Yangon 
in zopuan leh puan laisan tawh si luang hong tuamsak uh a, ki sap bangbang in 
hong dinpih ngiat Zomi Congress for Democracy, Phulava Lungtuak, Tedim 
Association, Yangon Zomi RC Pawlpi makaite leh Midea tuamtuam te zong I biak 
Pasian in gam leh minam a dingin hong zang semsem ta hen!!!

Kipawlna min kipuasak lo ahih manin a mimal in ka lungdam diakna uh ah Yangon 
vaidawnna hun tom bawlna ah Chairman hong sepsak Rev. Dr. Go Cin Zam, thu hong 
ngetsak Father Dominic Langh( Professor), Gualnam beh lutang Pa Kham Suan 
Mung, Prof. C. Thang Za Tuan, Paakual hong pia Nu Daw Don, thukan lampan Daw 
Ma Khin Lay( J Donut te kiangah hong gensak in vaidawn teng moh kicing takin 
hong pia a, mal 280 bei ci hi), leh gamla pi pan hong pai Zomi a it mimal 
khempeuh tungah genzawh loh lungdamna kong ko uh hi. Tuani in N’ Okala Lampi 
pan Air Force huangsung kikal Zomi te mawtaw vive ki gual to zihziah a, kumpi 
u lian luangpua hong kisa hi. Lungdam in angtang mahmah ung.



Vanleng tual pan siluang mawtaw tawh hong dawntuah lian in Zomi te phualpi 
Kawlpi(Kalay Myo) dong hong puaksak Sih/Nat Donghu Pawl( Dr. Kyaw Thu) te, 
Pawlpi ngeina tawh hehnep/thunget na ding Biak inn hong kawm bek hilo in hun 
hong bawlsak Mingalardone St. Edward’s Catholic Church leh Father Blasius Aung 
Htun te tungah zong kam tawh gen zawh loh lungdamna kong ko uh hi. Tuani-in 
Vanleeng tual nisa/guahzu nuai ah thagui thatang bek hi peuh mah lo-in 
sihgalna sumgtang Kyats 500,000 val ki ngah hi. Sazian khum te ciapteh khak 
teng hi a, gawm nailoh zong tampi pha ding a hihi.

Zomi te ki-itna, kikhualna leh ki pumkhatna a pholak dingin I biak Pasian in 
ka sanggamnu uh hong zatsak hi ci-in ka dahna tenguh mailam khamuanna nong 
suaksak uh hi. Ki pumkhatna a deih Pasian in eite laizangah hong om a, mundang 
ah guah zuzu ta leh vaidawn te’ omna ah guah zusak lo hi. Lampi ah mawtaw zong 
nawngkaina omlo in Kawlpi ah Zomi tul tampi te in na dawn uh hi. Kawlpi ah 
zankhat taam in, Tedim khuapi pan Dimpi Khua ah Itna masuan mipih tampi in na 
zui in na tung khin hi. August 17(Wed) nitak in a lamkiatna Dimpi RC Pawlpi 
ngeina tawh hanmual a tang ding hita hi. Jerusalem ah Topa Zeisu a lut ciangin 
lano tung tuang a mipi in na dawn hi. Lano in puanphah tung tawn hi. Zomi 
tungah tuangin Singapore pan hong ciah Lia Piang Ngaih Don in gumpa Zeisu 
tungah, “ Zomi in ka pian khak nuam lua ing” ci pelmawh ding hi.

PS: Kicin lahna te hong thei siam un. Kumpi gam nih kikal thu hi a, vai tun 
vaiciah gen kholh theih omlo hi. August 13 ni sun tawntung Airport Custom 
office sungah omcip in phone hong set khempeuh kong dawng thei kei hi. Hih lai 
tawh a ki gelh lo mimal gimna/tawlna khempeuh I biak Pasian a tamzaw kaan in 
hong thuk kik ta hen!!!

Pa Zam Za Thawn
Yangon Innteek

“Give praise to the LORD, proclaim his name; make known among the nations what 
he has done; and proclaim that his name is exalted ”
Isaiah 12:4 

Tonzang Khuasung Documentary Video Clip Presented by U Thawnkham!

ZOMI KHAWMPI 2016 ( Videos ) #Zomikhawmpi2016



Original video link>>>click here

A THUM VEINA EBC-KL CIALPI - SPEAKER - REV.DR.ZAM KHAT KHAM

A Thum Veina Cialpi
EBC - KL
TUNI IN GUPNA NI HI
2Korin 6 : 2
Speaker - Rev.Dr.Zam Khat Kham
Amun - Chinwood Stadium Nuai ah
July 6-9,2016

Contact person : Sia.Lianpi ( 017-254-3321 ) Pakhup ( 011-334-3301 ) Nunpi ( 017-210-2265 )


LA KHUM NA DING A KISAM BULPI TE HILHCIAN NA - KHUAL TAWNG



Frequency

Aw(Sound) khempeuh A sang & Aniam (Pitch)pen Audio ah Frequency tawh ki lak hi. Niam semsem Frequency tawm semsem.Sang semsem Frequency tam semsem hi. Frequency pen Second khat a bang zah vei ki ling cih tawh ki teh-in Hertz Unit tawh ki lakhi.

Bit & Rate(Audio Resolution)
Manzaihna(Photo Camara) tawh genteh leng Pixel tawh ki nai penpen cihding hi.

A hih hang tulaitak Standard a hi 16bit,44.1Khz tawh Final Product( Master CD) ki thoh hi. Hi thei leh Recording ih bawlciang 44.1Khz & 24Bits sang a niam zaw tawh hihloh ding hoihpen hi. Tua sang Niamzaw leh Mastering bawl ten Level a ngaihsak theih na ding % tawm mahmah hi. Bit golsemsem leh A ngaihzawhna(Dynamic) tam semsem Rate tam semsem leh Audio Resolution(Pixel) Gol semsem hi.

 1Bit = 6db
16Bit = 96db
24Bit = 114db
32Bit = 192db

Nyquist Sample Frequency Theorem
44.1kHz = 0-22kHz
48.0kHz = 0-24kHz
88.2kHz = 0-44.1kHz
98.0kHz = 0-49 kHz

Harddisk Memory Tuatna(Calculation) Mono tawh Recording bawl leng Minute 1 ciang MB beiding zah

24Bit 44.1Khz = 7.8MB
24Bit 48Khz = 8.4 MB
24Bit 88.2Khz = 15.5MB
24Bit 98Khz = 17.2MB….Etc

Mixing Bawlte ading atheih huai mahmah thu 6
  1. Balance(Volumn) -A ging khempeuh,Track khempeuh
      amau mun tek ah a ki zakiim hiam?
2. Frequency Range(EQ) -Tumging namkhat ciat in, A ngah
    ding a kilawm Frequency te  angah kha hiam?
3. Panorama(Pan) -Aw(Instruments) te Koi mun ah na gingsak hiam?
     (Apheilam or Width)  Left,Right,Centre..
4. Dimension(FXs) -Aw(Instruments)te Koimun ah Na Koih Hiam?
    (Anung,Amai or Depth ) Back,Front…
5. Dynamcis(Automation or Level) -Track 1 ahih kei leh A veekpi
    in a level na control zia koi     ci hiam?
6. Intrest (Special FXs) -Na mixing in Koi mun ah mi ii lungsim la ding a na bawl him? Hih         lian ah Professional leh Amature(Uk mawkmawk) a ki khaihna penpen hi pah hi. Lasa           siamten ihlungsim ong lak mahmah nading a ong sak kiauna khat som dan mah a,
    Mixing siamten zong tua dan in lungsim a la mahmah ding a bawl kiaukiau na om hi.

 ****Mix Session ong pai takciang Na Volumn na khiam kei leh ong ngaih lua vat ding hi
***** ****Pastor Thang Tawng Vocal pen Demo hi
****All music tracks is ONLY for Training Purpose
**** All Music Copy Right Reserve

VITAMIN PAWL KHAT BY DR . SIAN ZA KHAM

Tuhun ciang zatui zaha in tamman mah mah hi. Kawlte paunak  khat ah " I neih  loh sangin i theih loh poizaw " a cih bangin i theih loh man a i supna tam gige hi. Nisim a i an nek  te sungah a man pha  mahmah vitamin  hoih nono tampi  kihel hi. Hih thu  theihi le'ng  sum tampi  bei-in zatui zaha lei  kul lo  ding hi. Tua vitaminte  pen bang  an namte pan kingah cih  i theihna dingin a nuaia bangin honggelhkhia ing.

( 1) Vitamin A 
Naupangte  a  khan theih  nading, mit  khuamuhna  a  hoihsak ,  guh le 
hate  thakhauhsak  hi. Anteh  hing , mehthuk, sasin, ngapithau,  thawbat
le  cheesete pan kingah   hi. 

( 2 ) Vitamin  B1 ( Aneurine ) 
Voksa, mangbuh, sasin, bawngnawi, aalu, mawngphal, benang, ngasa 
le gatuithuk sungah  om  hi.  Hih B1 pen  naham  semte  le  naupangte
ading  kisam  phadiak  hi. Beri beri  a  kici  khe  bawk  a kipan  pumpi
a  bawkgawp  natnate  pen  hih  vitamin  kisapna  hang  hi pen hi. 

( 3 ) Vitamin B2 ( Reboflavine ) 
Sasin, bawngnawi, aktui, cheese, sakal, yeast-te pan  kingah  hi.
Hih  om  kei leh kam  sung  meima,  lei  sahgawp, lei  sanin  na
cihte  piangding  hi. 

( 4 ) Niacinamide ( Nicotinic  Acid Amide ) 
Khuak  zatna  tawh  nasemte  ading  kisam  phadiak  hi.  Hih  niacine  
om  kei  leh  Pellagra  kici  natna  nam khat  kingah  hi. Tua  bang 
natna  a  neite  a  sungtholh, a cithak  thei  banah  lungsim  maan 
pha  lo  ding  hi. Hih  bangte  pen  mizawng  te  natna  ( Disease of
poverty ) kici  hi. Tuate  annek  a  tampenin  vaimim  ai'hkeh, buhsih,
meh  gina  lo  ne  uh  hi. A  dal  nadingin  sa,  aktui  le  bawngnawi
an  tawh  neksak  ding  kisam  hi.  Sasin, voksa, sakal, tuu/kelsa, 
ngasa, bawngsa, be-ik, aalu-te  ah  hi  vitamin  om  hi.  I gatuithuk 
le  vitamin  ahi  zongin  gatuithuk  tawh  a  kihuan  an  dang  khat
peuh  sungah  hih  vitamin om  hi.  

( 5 ) Vitamin  C
Hih  vitamin  om  kei  leh  thazaw, liamna  khatpeuh  ah  sisan  luang
baih  diak, hani  sisan  zong  uih  thei  a, kam  sung  namsia  sak  hi. 
Ha  zong  ling  baihsak  phadeuh  hi. Koi  pan  kingah: Mehthuk, 
ankamlumpak, lingmin, lengmaw, tampaza, aalu  le  ahihng silsel
antehte  pan  kingah  hi. Naupaai  numeite, nau  nawi  pia  nupite,
naupang  neulaite  in  hih  vitamin  kisam  phadiak  hi. 

( 6 ) Vitamin  D
Hih  vitamin  pen Calcium le phosphorous  tawh  nasem  khawm , 
amau  teng  kigawmin  guh  piangsak  uh  hi. Hih  Vitamin  om  kei
leh  rickets  kici  guhzaw  natna  kingah  thei  hi. Koi  pan  kingah:
Aktui, ngagul, sardine  nga, ngaipi  thaute  pan  kingah  hi. 
Ciaptehhuai: Adang  vitaminte  tawh  a  kibat  lohna  khatah  Nitaang
in  mihing' vun  tung  pan  a  kap  khak  leh  tua  pan  vitamin  D  
piang hi.  Tua  hi  a, naungekte  zingsang  nisuak  cilah  phoin  ni  
a  sat  pian  ciang  tup  ding  hoih  hi. Khuapi  sunga  teeng  naupang
ten  nisa  mu lo uh ahih  manin a  gol  ciangun  a  khuk  tuahin 
guh  thahatlohna   namte  ngah  thei  hi. 

Calcium  pen  bawngnawi  sung, cheese  sung, anteh  thei  puam  a 
kilothak  a  hing  sitsette  sung  le  aktui  sungah  om  hi. Phosphorous
pen  ngasa, bawngnawi, aktui, satak, buhtang  le  mangbuh  te  
sa tawh  kigawi  lote  sungah om  hi.  Singgah   nam  tuamtuam  le
benang  sungah  zong  om  hi. 

( 7 ) Vitamin  E 
Mangbuh  pan  a kingah  athau  nam  khat,  mawngphal  sathau, be-ik,
sasin  le  aktui  sungah  om  hi.  Hih  vitamin  pen  numeite  ta  neih  
nadingin  kisam  hi.  Satak  leh  sin  hoih  nadingin  zong  kisam  hi.

( 8 ) Vitamin K
Ankamlum, ankamlumpaak, vok-an  lingnei  lote  le  Kale  a  kici  ankam
nam  khat  sung  pan  kingah  hi. Vitamin  K  om  kei  leh  sisan  a  luan
ciang  kang  pak thei  lo  hi. 

( 9 ) Vitamin P
Hih  vitamin  pen  sihui  neuno  ( Capillary ) kicite  thahatsak  hi. Liamna, 
tem  tawh  ki-at  khak  ciang  sisan  tampi  a  luankhiat  ding  kham hi. 
Singgah  tuamtuam, lengmaw  le  anteh  theipuam  sungah  om  hi. 

Inn  nupiten  hih a  tunga  thu  9  sung  a om  vitamin  te  meh  ding
a  lei  ciangin  mangngilh  kei  ta  uh  hen.   ( May 2010 ) 


Lakna>>>Zangkong Awging, Kum 23 cin Magazine page 164, 165 



ZOLAI ZOPAU KHANTOH NA DING BY REV. KHUP ZA GO

Zolai zopau khantoh  nading i  deih ciat hi. Lai le pau a  hong khantoh  ciangin  gam le mi nam zong  a khangto  hi, cihna  hi. Gam le minam a khantoh nading kumpi in a sep theih tampi om  hi. Tua mah bangin  ei a gammite  le  a kampau zangten zong  vaipuak  lianpi  mah nei hi hang . Lai le pau  tawh kisai a mainawt  le a khangto minam i suah  nading  ngaihsutna pawlkhat kikum lehang ci-in  ka ngaihsun hi. Tua thu i kikup nadingin  Zomite tenna  gam  ahi Mizoram, Zogam le  Manipur  gam  sungah a beisa  hun a kipan  tuni  dong  i lai  le i pau  tawh  kisai  i kalsuanzia a tomin  gen masa ni. 

Zomite a mun a gam tawh kizui-in  pau  tuamtuam i  zang hi. Mizo gam
sungah Lusei, Hmar, Paite, Lai, Mara, Ralte cih bangin kampau tuamtuam 
a kizat hangin Mikang kumpi le biakna makai sangmangte  huna  kipan 
Lusei pau  tawh...La le Lai Siangtho na tei uh hi. Mizoram  hausa  Sailoten 
hih a zatsa uh Lusei pau bek mah kipuahin   kizun a, A AW B CH ci-in 
zang uh hi. 

Tu lai-in Lai, Hamr, Paite cih bang kampau le lai  a zang hong om  hong 
nung khan cih ding hi a, biakna lam le kumpi  lam vaihawmten Lusei 
lai bek mah pibawl a, adangte thudon lo uh , cih ding hi. 

Zogam i et  ciangin  Mikang  kumpi te  biakna  makaiten  kampau khat
le Lai khat zat ding a  gen zel  uh hangin kizui  taktak  loin  Tedim, Falam,
Hakha, Paletwa le a tuamtuam tawh labu  le  Lai Siangtho  kibawl hi. 
Primary school  ah kam nam  khat hi  loin  kam  tuamtuam  kizang to 
pah hi. Tua bang ahih  manin  tu dong kampau  tuam ciat zang uh a, 
ahi hangin  a kulna bangin lai le pau tawh kisai  kamkupna  le vaihawmna
pen  kumpilam  pan le biaknalam  pan nei  khawm zel uh hi. 

Gtn: a pau uh a tuam ciat ahih  hangin Alphabet ABC zang ciat uh a, 
lai malgawm  zong  kibang pian hi. Biakna lamah Lai Siangtho  sung 
propernamete  a kibang a zat  ding hanciam uh hi. 

Manipur  mual tung  Zomite kalsuanzia  pen tuam mahmah leuleu hi. 
Kumpi  lamah Meiteipau  kizang hi. Zopau ahi Paite, Hmar , Thado 
le adangdang pen biakna  lamah Labu le Lai Siangtho teinate khetna 
ah kizang hi. Tu nai ciang hih  kampaute tawh sangah laisinna  zong 
kizang hi. Ahi zongin Zomi  teng in kampau khat zat ding, lai khat 
zat ding vai  kikum ngei lo uh hi. Tham loin Lai Siangtho  teite le  labu
bawlten  zong amau pau tawh  ciat uh a, kikup le kidot cihte  om se 
lo hi. Tua bang ahih hangin  Mizorama kizang A AW B CH zui ciat uh a, 
Lai Siangtho  sung Proper Names  vai cihte pen kikup in nei vet lo uh hi hi. 

Hih  a tunga  i  genna pen  a beisa  hun  pan  tu ciang dong  Zolai le Zopau
Mizoram , Zogam le Manipur Hill Area ah a kizatna  a tom a lahna hi. 
Tu'n mailam hunah bangci kualsuanin bangci lungsim le ngaihsutna tawh
sem le'ng i lai i pau in  mai nawt ding a, i gam le i minam in zong khantoh
lawhpen ding cih thu a tom mahin kikum pak ding hi hang. 

Hih pen kei ngaihsutna  le muhna bang hi a, nang ngaihsutna le muhna 
bangci bang hiam cih sut kawmkawma na sim ding ahi hi. 

Kampau khat zattang theih ding thupipen hi
I gam i lei tangzai lo hi. Mihng  zong a pawlcing ihi kei hi. Tua ahih man
thakhat thu-in a pian pah zawh loh hang tu a Manipur  , Mizoram  le Zogam 
sunga Zomite pen kampau  khat a zang thei ding, khat a puahkhawm thei 
ding ihi hi. I teenna gam le lei kizom a, i pu i pa pan a kikhawlkhawm, tuni 
ciang dong kikhen thei lo, a teengkhawm den minam ihih mah bangin tum 
tentanin i kulna le a kisapna  thu theitel peuh le'ng, pau khat lai khat a zang
thei ding sanggam laizomte ihi hi, ci-in ka ngaihsun hi. Hakha, Falam, Tedim, 
Lusei, Thado, Hmar cih  bang khatpeuhpeuh  zang ni, ci le'ng  tulai khangnoten 
manlang takin  ngah pah ding zah a mipil vive  hi ta hi. 

Laimalgawm a zangtang thei ding ihi hi
A tunga  i gen bang  a kampau khatah kigam ding a pian pah nai kei leh zong 
Mikang  lai a zang minam khat ihih mah bangin ABC hiam, A AW B CH 
hiam khatzawzaw  a zangkhawm thei ding ihi hi. Tua bek hiloin biakna nasepna 
lamah zong Lai Siangtho sunga Proper Names peuhmah pen a kibang i zat 
ding, laimalgawm zong a kibang i zat ding kisam hi. Nidang  lai-in Manipur ,
Mizoram le Zogam i gen ciangin gam zaipi, gamlapi gen a gen, tua bang a
ngaihsun minam i hih ngei hangin  tuhun  khangthakte  adingin gam  
 kinai ciltel,  leitung neucik khat, mihing zong tawmno khat
 lel ihihna  kithei ahih manin  pau  khat i pau theih loh hang laipai khat 
pel lo i zat loh phamawh hi ,cih pen  ngaihsutna hong hi ta hi. 

Tu mahmahin zong nopna dahna, mopawi, khawmpi le crusade , seminar le 
consultation  cihte  ah zong a kihelkhawm den ihi hi. La phuakpa in: 
                        Pai  nuam le'ng  naicik  hi a, 
                        Ut kei le'ng lah gamlapi 
                        Ki-itna in khumpen a, 
                        Muhdahna  in khatin kha, 
cih la a kitheih tung lai-in  khawmpite ah kisa ziahziah hi. Tua pen tu'n zong 
biakna thu bek hi lo gam le minam, lai le pauvai ah zong maan ka sa lai hi. 
I khantoh nadingin ki-itna  kigawmin lai khat, pau khat zangkhawm ni ci 
le'ng Kawl kumpi ahi a, India kumpi ahi zong hong nialtheih ding zong hi lo hi. 

Tua hi a, ei ut peuh lehang a piang thei ding thu hi, i ut kei leh a piang lo ding
hi bek hi. I ut leh khangto ding hang a, i ut kei leh khangto lo ding hi hang. 
I kithutuah a i kiho  theih leh kikhangto ding a, i kithutuah kei a, ei le ei i 
kingikngik leh a khangto ngei lo ding ihi hi. Tua pen i minam in i teel ding
hi a, khantohna lam i teel  baih leh ei a hampha ding ihi hi. ( Nov.03 ) 

NB: Zangkong Awging , Kum 23 cin Magazine page 150,151 pan ki teikik hi. 
Lungdam.

MAN KEP NA - REV. KHUP ZA GO ( photo collections - Rev. Khup Za Go )

Pu. Cin Sian Thang tawh ( 1862, zangkong )

to be update>>>



SANG LEH LAI TAWH KIPATTAH NA PAN IN

(Zolai Kum Sawmnga Cinna Pawi 1925-75 Lamka, Laimai 15-18 pan a kiteikhia)

Leitung bup minam ciaptehna pan Mongolian minam a hi, Tibeto-Burman kam a zang Zomite pen Burma, India leh Bangladesh gamte-ah i teeng hi. Burma-ah Chin Hills, Upper Chindwin leh mun tuamtuamah i teeng hi. India ah ManipurMizoram, Tripura, Nagaland leh Assam gam mun tuamtuamah i teeng hi. Bangladesh-ah Chittagong gam sungah i teeng hi. Tua bangin mun tuam gam tuamah teengin kikhenthang i hih manin i ngeina, i gamtat leh kampau kibang kim lo hi. Tua hangin mite in zong minam tuamtuam mah hong sa-in Chin, Kuki leh Lushai cih bangin min tuamtuam hong guan uh hi. Tua bangin eite in zong i kam zatna tawh kituakin Laimi, Mizo, leh Zomi cih bangin i kilo hi. A tomin ci leeng, minam khat hi napi hangin gam tuamtuamah min tuamtuam leh kam tuamtuam zangin i om hi. Tua a hih manin mi tuam nam tuam takpi mah a kisa zong i om hi. A hih hangin tu hun ciangin lai pilna tawh khuamuhna, gamtatna leh ngaihsutna hong tangzai zaw ta a, kikawmna, kiphakna zong hong ol zaw ta a hih manin pum khat sa khat i hihna pen kitel pianpian ta a hih manin lungdam huai hi.

1890 pawlin British Kumpi in hong khangin i gam hong uk a, tua tawh kitonin Khristian makaite hong tun ciangun i minam tangthute lai-ah kikhumin, i kam i lai zong tua hun